నారాయణ పరమేశ్వర 

ధారాధర నీలదేహ దానవ వైరీ

క్షీరాబ్ధిశయన యదుకుల 

వీరా ననుగావు కరుణ వెలయగ కృష్ణా! 

శ్రీకృష్ణుని దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని, ఆయన గుణగణాలను కీర్తిస్తూ, తనను రక్షించమని వేడుకునే పరమ పవిత్రమైన ప్రార్థనా పద్యం ఇది. భక్తుడి హృదయ పూర్వకమైన ఆర్తిని, శరణాగతిని చాటిచెప్పే ఈ పద్యం యొక్క భావాన్ని మరియు విశేషాంశాల విశ్లేషణను క్రింద పేరాలుగా తెలుసుకుందాం.

పద్య భావము:

ఓ కృష్ణా! నువ్వు నారాయణుడివి (సకల జీవులకు ఆశ్రయుడివి), పరమేశ్వరుడివి (అంతటినీ శాసించే పరమ శివుడి రూపానివి కూడా నువ్వే). నీ దేహం నీటితో నిండిన నల్లని మేఘం వంటి రంగు కలిగినది. నువ్వు రాక్షసుల పాలిటి శత్రువువు (ధర్మాన్ని రక్షించేవాడివి), పాలసముద్రంపై శేషతల్పంపై శయనించే శ్రీమహావిష్ణువువు. యదువంశానికి చెందిన మహా వీరుడవు అయిన ఓ కృష్ణా! నాపై కరుణను కురిపిస్తూ నన్ను కాపాడుము.

భగవంతుని విశ్వరూప కీర్తన:

ఈ పద్యం ప్రారంభంలోనే భగవంతుని యొక్క సర్వోన్నత స్థానాన్ని కవి కీర్తించాడు. 'నారాయణ' అంటే నారములకు (జీవులకు లేదా జ్ఞానానికి) ఆశ్రయమైనవాడు అని అర్థం. 'పరమేశ్వర' అనడం ద్వారా కృష్ణుడు కేవలం ఒక వంశానికి చెందినవాడు కాదు, ఈ సృష్టి అంతటినీ నడిపించే పరమాత్మ అని స్పష్టం చేశారు. హరి, హర భేదం లేకుండా భగవంతుడిని సర్వేశ్వరుడిగా చూడటం ఈ పద్యంలోని ఒక గొప్ప విశేషం.

దివ్య రూప వర్ణన - రక్షణ తత్త్వం:

కృష్ణుని శరీరాన్ని కవి 'ధారాధర నీలదేహ' అని వర్ణించాడు. ధారాధరము అంటే వర్షాన్ని ఇచ్చే నల్లని మేఘం. మేఘం ఎలాగైతే కులమత భేదాలు లేకుండా అందరిపైనా చల్లని వర్షాన్ని కురిపిస్తుందో, కృష్ణుడు కూడా తన భక్తులపై అంతటి కరుణామృతాన్ని కురిపిస్తాడని దీని అంతరార్థం. అలాగే 'దానవ వైరీ' (రాక్షస శత్రువు) అనడం ద్వారా దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ చేసే ఆయన సామర్థ్యాన్ని, 'క్షీరాబ్ధిశయన' అనడం ద్వారా సృష్టి స్థితి లయకారకుడైన ఆ విష్ణురూపాన్ని కవి స్మరించాడు.

శరణాగతి మరియు ప్రార్థన:

పద్యం ముగింపులో కవి కృష్ణుడిని 'యదుకుల వీరా' అని సంబోధించాడు. మహాభారతంలో దుష్టరాజుల నుండి, ఇంద్రుని కోపం (గోవర్ధన గిరి ఉద్ధరణ) నుండి తన యాదవ వంశాన్ని, నమ్మిన వారిని కాపాడిన వీరుడు ఆయన. అందుకే "ననుగావు కరుణ వెలయగ కృష్ణా!" అంటూ... ఆనాడు నీ వంశాన్ని, భక్తులను ఎలా కాపాడావో, ఈనాడు నీ కరుణను నాపై కూడా చూపిస్తూ నన్ను కూడా ఈ సంసార కష్టాల నుండి రక్షించు అని భక్తుడు పరమాత్ముని పాదాలకు తన్ను తాను సమర్పించుకుంటున్నాడు. భగవంతుని రూప, గుణ లీలలను స్మరిస్తూ చేసే ఇటువంటి ప్రార్థన మానసిక ప్రశాంతతను, ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది.