ద్రౌపది నవ్వు 

    శ్రీమహాభారత కథాగమనమును మలుపు త్రిప్పిన సంఘటనలందు " ద్రౌపది నవ్వు" అప్రముఖమైనదిగా చెప్పబడుతుంది. మన కెదురుగ నున్న వ్యక్తి యొక్క అమాయక గుణమును లేదా వాని యిబ్బందికర పరిస్థితిని గమనించి పరిహాసమొనర్చి తద్వారా ఆతని మనస్సునందు తీరని అవమాన భారమును నింపుటవంటి సమయసందర్భములందు సాహితీలోకమందు ఈ నానుడిని విస్తారముగా వినియోగించెదరు. .  

    ఈ సామెత ప్రచారమున కొచ్చిన మూలమును పరిశీలించినప్పుడు మనకు భారతకథలోని ఒక సంఘటన గుర్తుకురాక తప్పదు. రాజసూయాగానంతరము పాండవ వీరులు ఇంద్రప్రస్థపురమందు రాక్షస శిల్పి అయిన మయబ్రహ్మ నిర్మించి యిచ్చిన మయసభయందు నివాసముండెడి వారు. అత్యద్భుతమైన శిల్పకళా నైపుణ్యముతో మయసభ మనోహరంగా దీపిల్లుతూ ఉండేది. చూచువారలకు చిత్తభ్రాంతిని కలిగించుచు, ఆశ్చర్య చకితులను చేస్తూండేది. నేల, జలము, గోడ మొదలైనవన్నీ స్థానభ్రంశమును చెందినట్లుగా గోచరమవుతూ చూపరులను తికమక పెడుతూ, గుర్తుపట్టడములో క్లిష్ట సమస్యల నుద్భవింప జేసేది. దుర్యోధను డొకసారి ఈ మయసభలో విడిది చేయుటకు వచ్చి, సభా ప్రాంగణమును, లోపలి భాగమునందును సంచారమొనరించుచు, సభలోని మాయలను గమనించుటలో తబ్బిబ్బు పడినాడు. నీరు ఉన్న తావును నేల అనుకుని అడుగులువేసి నీటిలో పడుట, అటులనే గోడ అనుకొని శూన్యము లోనికి వెళ్ళుట వంటి అనుభవములతో అవస్థల పాలయినాడు. 

    దుర్యోధనుడా రీతి భ్రమలకు లోనయి  భంగపడిన దృశ్యములను అక్కడకు దగ్గరగా ఉండి గమనించిన వారు కలకల నవ్వినారని, మేడ మీద నుండి దీనిని గమనించిన పాండవ పత్ని ద్రౌపది కూడా నవ్వినట్లుగా ప్రచారమందు నున్న కథనము తెలియజెప్పుచున్నది. ఈ సంఘటన, యింకను ద్రౌపది తనను చూచి పరిహాసముగా నవ్వుటను దుర్యోధనుడు తీవ్రముగా పరిగణించి, గాయపడిన అహంభావముతో , పాండవులపైని  మరింత కసిని రగుల్చుకుని దానిని గాఢమైన పగగా పెంచుకున్నాడు. తదనంతర కాలములో ఈ పెచ్చు మీరిన పగ ప్రతీకారమే వారితో మాయాజూదమాడుట, ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణకు పూనుకొనుట, తుదకు సర్వనాశనమునకు దారితీసిన కురుక్షేత్ర సంగ్రామమునకు నాంది పల్కుటకు కారణభూతమయినది.

     " ద్రౌపది నవ్వు " అనబడు ఈ చిన్ని పౌరాణిక జాతీయము మానవాళికి ఒక జీవిత పాఠమును ఉపదేశిస్తున్నది. సమయము కాని సమయమందు అసందర్భ ప్రేలాపములతో కావించు హాస్య భాషణము చేకూర్చు అనర్థదాయకమైన స్థితి ఎంత తీవ్రతరముగా ఉండునో హెచ్చరిస్తున్నది. మనము సరదాగా చిన్న నవ్వు నవ్వినను లేదా తేలికపాటి మాట మాట్లాడినను ఒక్కొక్కసారి తోడివారి హృదయాలను  అవి బాధపెట్టవచ్చు. అందువలననే మన మాటతీరులోను , ప్రవర్తనా సరళిలోను సంయమనము పాటించవలయునని అనుభవజ్ఞులైన పూజ్యులు సూచిస్తారు. నవ్వుట అనునది సహజగుణ మయినప్పటికీ పరుల ఆత్మగౌరవమును, విశ్వాసమును దెబ్బతీయునటుల ఆ నవ్వు ఉండరాదన్న ధర్మసూత్రమును ఈ నానుడి ప్రభోదిస్తున్నది. 

 :: హనుమంతుడి ముందు కుప్పిగంతులు ::  

    " హనుమంతుడి ముందు కుప్పిగంతులు "  అను దానిని దైనందిన జీవిత పరిభాషణమందు విస్తృత వ్యాప్తినొందిన నానుడిగా గుర్తించవచ్చు. ఒకరిముందు మరొకరు అతిశయవాక్కులను పలుకుతూ, డాంబికమైన చేష్టలను నిర్వర్తించుచూ గొప్పలు చెప్పుకోవడము , ఉన్న స్వల్పప్రతిభను ప్రకటించబోయి చివరలో నవ్వులపాలగుటను తెలియజెప్పుటకు వాడు జాతీయమది. తనను మించిన అపార పాండిత్యము, జ్ఞానము కలిగిన నిపుణులైన పూజ్యుల ముందర మిడిమిడి జ్ఞానము కలిగిన అల్పజ్ఞుడు అహంభావముతో ప్రవర్తిల్లినప్పుడు ఈ సామెత నూటికి నూరు శాతమూ సరిపోవును.

     అనుక్షణము రామభక్తిలో మునిగి తేలెడి హనుమంతుడు అపార శౌర్య పరాక్రమములతో ప్రకాశించునట్టివాడు. శ్రీరామాయణంలో సీతామాత జాడను అంవేషించు సందర్భమందు అవలీలగా సముద్ర లంఘనమును నిర్వహించుట, లంకాదహన కర్తగా చూపిన ధైర్య సాహసములు, లక్ష్మణుని ప్రాణ రక్షణకై సంజీవినీ పర్వతమును పెకలించి తెచ్చునప్పుడు ప్రదర్శించిన సామర్థ్య పటుత్వము హనుమంతుని మహత్తర శక్తిని లోకమునకు వెల్లడి చేసినవి. అటువంటి అపారమైన బలపరాక్రమశాలి ముందర ఒక చిన్న వానరమొచ్చి తన సత్తువమేర చిన్నచిన్న విన్యాసముల నొనరించుచు, " నేను చాలా వాసిగలవాడినని విర్రవీగినపుడు అది ఎంత హాస్యాస్పదముగా ఉంటుందన్నది ఊహించుకోవచ్చు. 

     విస్తృత అనుభవముండి, అన్ని విషయములలోను నిపుణత్వమున్న వారిచెంత అల్పుడొకడు తనకు సర్వమూ తెలుసునన్నట్లు డాంబిక మాటలాడినపుడు మన పెద్దలు ముందు నీ ప్రదర్శన " హనుమంతుడి ముందు కుప్పిగంతు లాంటిది " అని హెచ్చరించుట కద్దు. పరిశీలనగా చూచినపుడు, ప్రతిభా వ్యుత్పత్తులతో అలరారే వ్యక్తి ఏనాడునూ తన ప్రఖ్యను గూర్చి బాహాటముగా తెలియజెప్పడు. అతడొనరించు క్రియలే వాని సామర్థ్యమును నిరూపించగలవు. అపారమైన జ్ఞానసంపదను నిండుగా కలిగి ఉన్నవారు వినయ గుణాన్ని ఆభరణముగా ధరించి ఉంటారు. ఇంకనూ. ఎదుటి వారినుండి మరింత నేర్చుకోవలసి ఉన్నదన్నట్లుగా ప్రవర్తించుదురు.  

    ఈ పౌరాణిక నానుడి మనకొక పరమ సత్యమును ఉపదేశిస్తుంది. ఎల్లప్పుడు మనిషి తన పరిధిని, సామర్థ్యమును తాను స్పష్టముగా గ్రహించి తీరవలయును. మనను మించిన వారి అనుభవసారమును , విజ్ఞాన స్థాయిలను అంచనావేసి ఆదరించి వారిని అనుసరించ ప్రత్నించాలి. అంతియే తప్ప గర్వాతిశయాలను ప్రకటించుకోకూడదు. ప్రతిభకు వినయతత్త్వం తోడుగా నున్నప్పుడు పరిపూర్ణ విలువ లభిస్తున్నదన్న నిజాన్ని ఈ జాతీయం వెల్లడి చేస్తున్నదన్నది సర్వవిదితమే! - 

 

(2)

ధాతయు భూదేవియు నిన్

ప్రీతిగ ప్రార్థించినంత లెస్సగ భూమిన్

నీతిని నిలబెట్టుటకై

భూతిన్ జెందితివి నీవు పొందుగ కృష్ణా!

కృష్ణా! = ఓ శ్రీకృష్ణపరమాత్మా!; ధాతయున్ = సృష్టికర్తయైన బ్రహ్మదేవుడును; భూదేవియున్ = భూమాతయు; నిన్ = నిన్ను; ప్రీతిగన్ = ఎంతో ప్రేమతో / అనురాగంతో; ప్రార్థించినంతన్ = వేడుకొనగానే; లెస్సగన్ = మిక్కిలి చక్కగా; భూమిన్ = ఈ భూమండలమునందు; నీతిని = ధర్మాన్ని / న్యాయాన్ని; నిలబెట్టుటకై = పునఃప్రతిష్ఠించుట కొరకు; నీవు = నీవు; పొందుగన్ = అనుకూలముగా / ప్రసన్నుడవై; భూతిన్ = (మానవ) అవతారాన్ని / దివ్య సంపదను; జెందితివి = ధరించితివి / పొందితివి;

ఈ పద్యం శ్రీకృష్ణుని అవతార ఆవిర్భావ నేపథ్యాన్ని, అవతార లక్ష్యాన్ని మరియు భక్తసులభమైన ఆయన దివ్య తత్త్వాన్ని  వర్ణించే పద్యం. బ్రహ్మదేవుడు, భూదేవి చేసిన ప్రార్థనలను మన్నించి పరమాత్ముడు ఎలా భూమిపై అవతరించాడో  ఇందులో  ఆవిష్కరించడం జరిగింది.

    ద్వాపర యుగాంతంలో భూమిపై రాక్షస ప్రవృత్తి, అధర్మం పెరిగిపోయి భూదేవి భారం మోయలేక అల్లాడిపోయింది. అప్పుడు భూమాత బ్రహ్మదేవుని (ధాత) శరణు వేడగా, వారందరూ కలిసి క్షీరసాగర తీరంలో శ్రీమహావిష్ణువును అత్యంత ప్రీతితో, భక్తితో ప్రార్థించారు. భక్తుల, దేవతల నిష్కల్మషమైన ప్రార్థనలకు దయామయుడైన పరమాత్ముడు వెంటనే స్పందించాడని ఈ పద్యంలో తెలియజేయబడింది.

    భగవంతుడు అవతరించడానికి ముఖ్యకారణం లోకంలో 'నీతిని' అంటే ధర్మాన్ని, న్యాయాన్ని పునఃప్రతిష్ఠించడమే. "ధర్మసంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే" అన్న భగవద్గీతా వచనం ప్రకారం... అధర్మాన్ని నశింపజేసి, సజ్జనులకు రక్షణ కల్పించి, సమాజంలో నీతి నియమాలు సుస్థిరంగా నిలిచేలా చేయడానికి శ్రీకృష్ణుడు ఈ ధరణిపై లెస్సగా  కార్యాచరణ చేపట్టాడు.

    భూతి' అంటే దివ్య వైభవం లేదా జన్మ/అవతారం. 'పొందుగ' అంటే ఎంతో ప్రసన్నుడై, లోకానికి అనుకూలుడై అని అర్థం. బ్రహ్మ, భూదేవుల ప్రార్థనలను మన్నించి, లోక కళ్యాణం కోసం శ్రీకృష్ణుడు అత్యంత అనుగ్రహంతో మానవ రూపాన్ని ధరించాడు. తన దివ్యలీలలతో లోకానికి ఆనందాన్ని, క్షేమాన్ని పంచిన ఓ కృష్ణపరమాత్మా! నీ అవతార వైభవం ఎంతో మహత్తరమైనది అని భక్తితో కొనియాడటం జరిగింది.

    మొత్తానికి, ఈ పద్యం భగవంతుడు భక్తుల వేడుకోలుకు ఎలా కరిగిపోతాడో, లోకంలో నీతిని నిలబెట్టడానికి ఎలా అవతరిస్తాడో చాటిచెప్పే విశిష్టమైన భక్తి రస పద్యం.

 

 

 హనుమంతుడి ముందు కుప్పిగంతులు

భారతీయ సంస్కృతిలో, నిత్య జీవిత సంభాషణల్లో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన జాతీయాలలో "హనుమంతుడి ముందు కుప్పిగంతులు వేయడం" ఒకటి. మన తెలుగులో ఒకరి ముందు అతిశయంగా గొప్పలు చెప్పుకోవడం, తన స్వల్ప ప్రతిభను ప్రదర్శించబోయి చివరకు నవ్వులపాలు కావడాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ ఈ నానుడిని ఉపయోగిస్తారు. తనకంటే ఎంతో అపారమైన అనుభవము, జ్ఞానము ఉన్న నిపుణుల ముందర ఒక అల్పజ్ఞుడు అహంకారంతో ప్రవర్తించినప్పుడు ఈ మాట చక్కగా సరిపోతుంది.

ఈ జాతీయానికి వెనుక ఉన్న మూలం శ్రీరామ భక్తుడైన హనుమంతుని మహత్తర శక్తి సామర్థ్యాలు. రామాయణంలో ఆంజనేయుడు సముద్రాన్ని లంఘించి లంకను చేరడం, సీతమ్మ తల్లి జాడను కనుగొనడం, లంకా దహనం చేయడం మరియు సంజీవని పర్వతాన్నే లంకకు మోసుకొచ్చిన అపారమైన బలపరాక్రమశాలి. అలాంటి సముద్రాన్నే దాటిన మహావీరుడి ముందు ఒక చిన్న కోతి వచ్చి తన చిన్నచిన్న విన్యాసాలను చూపిస్తూ "నేను చాలా గొప్పవాడిని" అని విర్రవీగితే అది ఎంత నవ్వులాటగా ఉంటుందో ఊహించుకోవచ్చు.

సామాజిక మరియు ఉద్యోగ వ్యాపార రంగాలలో సుదీర్ఘ అనుభవం ఉన్న నిపుణుల వద్ద, కొద్దిపాటి జ్ఞానమున్న వ్యక్తి తనకు అన్నీ తెలుసన్నట్లు ఆడంబరాలకు పోయినప్పుడు "ఆయన ముందు నీ ప్రదర్శన హనుమంతుడి ముందు కుప్పిగంతు లాంటిది" అని హెచ్చరిస్తారు. నిజమైన ప్రతిభ ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ తన గొప్పతనాన్ని తానే చెప్పుకోడు; అతని పనులే అతని సామర్థ్యాన్ని నిరూపిస్తాయి. అపారమైన జ్ఞానమున్న వ్యక్తి వినయాన్ని ఆభరణంగా ధరించి, ఎదుటివారి నుండి మరింత నేర్చుకోవడానికే ప్రయత్నిస్తాడు.

ముగింపుగా, ఈ నానుడి మనకు ఒక మహోన్నతమైన జీవితపాఠాన్ని అందిస్తుంది. మనిషి తన పరిధిని మరియు సామర్థ్యాన్ని తాను స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. మనకంటే గొప్పవారి విజ్ఞానాన్ని గుర్తించి ఆదరించాలి తప్ప అనవసరమైన గర్వానికి పోకూడదు. మనకున్న ఎంతటి ప్రతిభకైనా వినయం తోడైనప్పుడే దానికి పరిపూర్ణమైన విలువ చేకూరుతుందనే సత్యానికి ఈ జాతీయం నిదర్శనం.

::  హరిశ్చంద్రుడి సత్యం  :: 

    భారతీయ సంస్కృతిలో సత్యానికి, ధర్మానికి అత్యున్నత ప్రతీకగా నిలిచిన మహారాజు సత్యహరిశ్చంద్రుడు. "హరిశ్చంద్రుడి సత్యం" అనే నానుడి కేవలం ఒక సామెత కాదు; ఏ పరిస్థితిలోనూ అబద్ధం చెప్పని, ఇచ్చిన మాట తప్పని ఒక నిష్ఠాగరిష్టమైన జీవితానికి నిదర్శనం. సత్య నిష్ఠకు పరీక్షగా నిలిచే ప్రతి సన్నివేశంలోనూ ఆయన పేరునే ఉదాహరణగా పేర్కొనడం యుగాలు మారినా కొనసాగుతున్న ఆచారం.

        హరిశ్చంద్రుని సత్యవ్రతాన్ని పరీక్షించడానికి విశ్వామిత్ర మహర్షి ఆయన రాజ్యంతో పాటు సకల సంపదలను దానంగా పొందుతాడు. అంతటితో ఆగక దక్షిణ ఇచ్చేందుకు గడువు విధించి, హరిశ్చంద్రుడిని రాజ్యం నుండి పంపివేస్తాడు. సత్యసంధతను కాపాడుకోవడం కోసం హరిశ్చంద్రుడు తన భార్య చంద్రమతిని, కుమారుడు లోహితాస్యుడిని అమ్ముకోవడానికి కూడా వెనుకాడలేదు. చివరకు తాను కూడా కాశిలో శ్మశానమందు కాటికాపరిగా మారిపోతాడు.

    కష్టాలు తీవ్రమైనా ఆయన సత్య మార్గాన్ని వీడలేదు. కాశి శ్మశానంలో పాము కాటుతో మరణించిన కన్న కొడుకు శవాన్ని దహనం చేయడానికి వచ్చిన భార్య వద్ద నుండి కూడా శ్మశాన సుంకం చెల్లించాల్సిందేనని ఖచ్చితంగా నిలబడతాడు. రాచరికపు వైభవం నుండి శ్మశాన కాపరి వరకు దిగజారినా, పుత్ర శోకం గుండెలను కోసేస్తున్నా, ధర్మాన్ని మరియు సత్యాన్నే నమ్ముకున్న ఆ మహారాజు మహోన్నత దృఢత్వానికి దైవలోకమే ఆశ్చర్యపోయింది.

    చివరకు ఆయన సత్యనిష్ఠకు మెచ్చిన విశ్వామిత్రుడు, ప్రత్యక్షమైన త్రిమూర్తులు హరిశ్చంద్రునికి రాజ్యాన్ని, పుత్రుడి ప్రాణాలను తిరిగి ప్రసాదిస్తారు. స్వార్థం, అసత్యం రాజ్యమేలుతున్న నేటి కాలంలో "హరిశ్చంద్రుడి సత్యం" అనే నానుడి మనకు నిజాయితీ, ధర్మనిష్ఠ మరియు ఆత్మగౌరవాల గొప్పతనాన్ని నిరంతరం గుర్తుచేస్తూనే ఉంటుంది.

 :: కీచకునివలె ::

    కీచకుని వలె లేదా కీచక బుద్ధి అను నానుడిని మన నిత్య జీవితమందు అత్యంత తరచుగా మనము వాడడమనునది తెలిసిన విషయమే. తనకు పదవి ఉన్నదని, అధికారము కలదని, బలమునకు లోటులేదని, అంతస్తు కూడా ఉన్నతముగా ఉన్నదని అహంభావముతో ఎవరినీ గణించక ముఖ్యముగా స్త్రీల విషయమై వారి ఆత్మగౌరవమును ఏమాత్రము లక్ష్యపెట్టక పూచికపుల్లతో సమానముగా తలంచి నిర్లక్ష్య భావముతో చరించునట్టి దుష్టులను గమనించినప్పుడు " కీచకుని వలె ప్రవర్తించు చున్నాడు " అని పలుకుతూంటాము. బలాతిశయముతో కన్నుమిన్ను కానక సంచరించు అధములకు చివరలో ఎటువంటి భయానక పరిస్థితులు సంభవమగునో హెచ్చరించి చెప్పుటకు ఉదాహరణగా ఈ నానుడి పేర్కొనుట జరుగును 

    మహాభారతమందలి విరాట పర్వ ఘట్టమందు ఈ సామెతకు సంబంధించిన మూలము లభ్యమవుతుంది. అజ్ఞాతవాస సమయమందు పాండవులు మారువేషములు ధరించి విరాటరాజు కొలువునందు వివిధ స్థాయిలలో నియమితులయినారు. సైరంధ్రి పేరుతో రాణి సుధేష్ణ చెంత పరిచారికగా ద్రౌపది, వంటలవాడైన వలలుడుగా భీమసేనుడు, బృహన్నల పేరుతో రాణివాసమందు నాట్యములు నేర్పు ఆచార్యునిగా అర్జునుడు, యిలా మిగిలిన పాండవులు కూడా వేర్వేరు రూపములలో కాలం వెళ్ళదీస్తున్న తరుణమందు విరాటుని బావమరిది, భుజబల సంపన్నుడు, సర్వసైన్యాధ్యక్షుడు అయిన మహారథుడు కీచకుడు ద్రౌపదిని ఆమె అందమును చూచి మోహపరవశుడై ఆమె వెంటపడుట, ఆమె తిరస్కరించుట జరుగగా చివరకు ఆమెను ఆ కీచకుడు అనేక రకములుగా వేధించి పరాభవించుట జరిగినది. 

    తనకు జరిగిన పరాభవావమానమును ద్రౌపది భీమునకు ఎరింగించినంత అతడు అభయమిచ్చి ద్రౌపదిని శాంతింపజేసి కీచకునకు తగిన శాస్తి జరుపుటకై తానొక ఉపాయమును రచించి , దానిప్రకారము తాను ద్రౌపదివలె వేషమును ధరించి రాత్రి సమయమందు రహస్యముగా నాట్యశాలకు కీచకుని రప్పించి , అతనిపై సింహమువలె పైకురికి విరుచుకుపడి భయంకరముగా మల్లయుద్ధమొనర్చి భీముడు తన బాహువులలో  కీచకుని  బంధించి అతని  అవయవాలనన్నింటిని నలిపి రూపురేఖలులేని మాంసపు ముద్దలా మలిచి అంతం చేసినాడు. కీచకుడు ఎంత బలశాలి అయినను, ఎంతటి ఉన్నత పదవిని చేపట్టినను కామగుణమును అదుపునందుంచలేక అధర్మమార్గమందు పయనించి చివరకు ప్రాణములను కోల్పొనవలసి వచ్చినది. 

     ఈ ఘట్టమును తరచిచూచినప్పుడు " కీచకుని వలె " అను మాట కేవలము ఒక పౌరాణిక పాత్రను మాత్రమే సూచించక, ఉన్న బలమును, అధికార పదవిని దుర్వినియోగ పరుస్తూ, ఎదుటివారి ఆత్మగౌరవమును త్రొక్కిపెట్టు ప్రతి ఒక్కరికీ వర్తించు హెచ్చరికయే అవుతుంది. ఈ గాధ మనకు చక్కని నీతిబోధ చేస్తున్నది. శక్తి, బలము, అధికారము ఉన్నంత మాత్రమున మనిషి గొప్పవాడుగా పేర్కొనజాలడు. తోడివారిని అణగత్రొక్కెడి హక్కు ఎవరికినీ ఉండదు. శక్తిని అదుపులో ఉంచుకుని, పరుల గౌరవమును కాపాడినప్పుడు మాత్రమే వానిని నిజమైన బలవంతునిగా గణించెదరు. 

     కీచకుడి వద్ద బలము, పదవి, పలుకుబడి అన్నియునూ పుష్కలముగా ఉన్నప్పటికీ వివేకము, సంయమము, ధర్మభావన మాత్రము లోపించినవి. అందువలననే అతడి గర్వోన్నతి, అహంభావ తత్త్వము అతని పతనమునకు మూలకారణములైనవి. అధికారమును అహంకారముగ మార్చుకొనరాదని, ఎదుటివారి గౌరవ మర్యాదలను ఎల్లప్పుడు కాపాడవలెనన్న పరమ సత్యమును ఈ ప్రాచీన నానుడి ఉపదేశిస్తున్నది. 

 ధ్రువుని పట్టుదల

మన నిత్య జీవితంలో ఒక అత్యున్నత లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి ఉదాహరణగా చెప్పే అద్భుతమైన నానుడి "ధ్రువుని పట్టుదల". ఎంతటి కష్టాలు, అడ్డంకులు లేదా అవమానాలు ఎదురైనా తాను అనుకున్న గమ్యాన్ని చేరుకునేవరకు ఏమాత్రం వెనుకడుగు వేయకుండా దృఢమైన సంకల్పంతో శ్రమించడాన్నే 'ధ్రువుని పట్టుదల' లేదా 'ధ్రువ సంకల్పం' అంటారు.

ఈ నానుడికి మన పురాణాల్లోని ధ్రువుడి కథే మూలాధారం. ఉత్తానపాదుని కుమారుడైన ధ్రువుడు తండ్రి ఒడిలో కూర్చోవాలని ఆశపడినప్పుడు, సవతి తల్లి సురుచి అతడిని తీవ్రంగా అవమానించి నెట్టివేస్తుంది. ఆ బాధతో తల్లి సునీతి వద్దకు వెళ్లగా, ఆమె శ్రీమహావిష్ణువును భక్తితో ప్రార్థించమని సలహా ఇస్తుంది. పిన్న వయసులోనే ధ్రువుడు ఆ అవమానాన్ని బలహీనతగా కాకుండా, విష్ణు దర్శనం పొందాలనే దృఢ సంకల్పానికి ప్రేరణగా మార్చుకున్నాడు. అడవికి వెళ్లి, నారద మహర్షి ఉపదేశించిన మంత్రాన్ని జపిస్తూ కఠోరమైన తపస్సు చేసి, భగవంతుని అనుగ్రహంతో ఆకాశంలో శాశ్వతమైన 'ధ్రువ నక్షత్రం'గా స్థానం పొందుతాడు.

ఈ సామెత మన జీవితానికి అనేక గొప్ప సందేశాలను అందిస్తుంది:

ఎదురయ్యే కష్టాలు, అవమానాలు మనల్ని బలహీనపరచకూడదు. ధ్రువుడిలా ప్రతికూల పరిస్థితులను కూడా విజయానికి మార్గాలుగా, ప్రగతికి ఇంధనంగా మలుచుకోవాలి.

ఎంచుకున్న లక్ష్యం ఎంత కష్టమైనదైనా దృష్టి మళ్లకుండా, సాధించే వరకు నిరంతరం శ్రమించడమే విజయ రహస్యం. ఏ రంగంలోనైనా నిశ్చల సంకల్పాన్ని కలిగి ఉండడమే అసలైన పట్టుదల.

సాధించాలనే తపన, నిష్కల్మషమైన నమ్మకం ఉంటే వయస్సు లేదా అనుభవంతో ప్రమేయం లేదు. ప్రయత్నంలో నిజాయితీ ఉంటే ఎలాంటి అసాధ్యాన్నైనా సుసాధ్యం చేయవచ్చనే ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఈ నానుడి నింపుతుంది.

కష్టాలు ఎన్ని వచ్చినా అనుకున్న లక్ష్యాన్ని విడిచిపెట్టకుండా దృఢంగా నిలబడటమే "ధ్రువుని పట్టుదల" వెనుక ఉన్న నిజమైన పరమార్థం.