21, మే 2026, గురువారం

:: మృద్భక్షణ - విశ్వరూప ప్రదర్శనము :: 

    శ్రీకృష్ణుని లీలల్లో అత్యంత మహిమాన్వితమైన, మనోహరమైన ఘట్టం "మృద్భక్షణ - విశ్వరూప ప్రదర్శనము". ఈరోజు ఈ అంశాన్ని తెలుసుకుందాము.  

    ద్వాపర యుగంలో పరమాత్ముడు లీలామానుష విగ్రహుడై నందవ్రజంలో యశోదమ్మ లాలింపుల్లో పెరుగుతున్న రోజులు. ఆ సర్వేశ్వరుడు సాధారణ బాలుడిలా వెన్నలు దొంగిలిస్తూ, గోపికల ఇళ్లలో అల్లరి చేస్తూ అందరినీ అలరిస్తున్నాడు.

    ఒకనాడు కృష్ణుడు తన అన్న బలరాముడితో, ఇతర గోపబాలురతో కలిసి ఇంటి బయట ఆడుకుంటున్నాడు. ఆటల హడావిడిలో కృష్ణుడు కాస్త మట్టిని నోట్లో పెట్టుకున్నాడు. అది చూసిన తోటి బాలురు, అన్న బలరాముడు పరుగున వెళ్ళి యశోదమ్మతో చెప్పారు: "అమ్మా! నీ ముద్దుల కొడుకు కృష్ణుడు మట్టి తింటున్నాడు" అని.

    ఆ మాట వినగానే యశోదమ్మ ఒక్కసారిగా కంగారుపడి, కోపంతో కృష్ణుడి వైపు వస్తుంది. తల్లి రావడం చూసి, కృష్ణుడు తనకేమీ తెలియనట్లు, అమాయకంగా ముఖం పెట్టి నిలబడ్డాడు.

    తల్లి కోపంగా రావడం చూసి, తను చేసిన తప్పు బయటపడిందని, లోపల భయం ఉన్నా... ఏమీ తెలియనట్లు నటన మొదలుపెట్టాడు ఆ మాయావి. ఆ సమయాన్ని పోతన గారు ఈ పద్యంలో అద్భుతంగా వర్ణించారు.

 కాంతలు తల్లితో దన వికారములెల్ల గణింప భీతుడై

 శాంతునిసొంపునం బరమసాధుని పెంపున గోలమాడ్కి వి

భ్రాంతుని కైవడిన్ జడునిభంగి గుమారకు దూరకుండె నే

 వింతయు లేక తల్లి కుచవేదికపై దలమోపి యాడుచున్

     తోటి పిల్లలందరూ తల్లితో తన అల్లరి పనుల గురించి (మట్టి తినడం గురించి) చెప్పేసరికి, కృష్ణుడు పైకి భయపడినట్లు నటించాడు. ఎంతో శాంతంగా, పరమ సాధువులా, ఏమీ తెలియని అమాయకుడిలా, ఏ వింతూ జరగనట్లు యశోదమ్మ ఒడిలోకి చేరి, ఆమె వక్షఃస్థలంపై తల వాల్చి లాలనగా ఆడుకుంటూ ఉండిపోయాడు.

    కృష్ణుడి అమాయకత్వాన్ని చూసి యశోదమ్మ మనసు కరిగినా, కొడుకు ఆరోగ్యం పాడవుతుందనే ఆరాటంతో, కాస్త గద్దిస్తూ, ప్రేమతో మందలిస్తూ ఇలా అడిగింది:

మన్నేటికి భక్షించెదు మన్నియమము లేల నీవు మన్నింపవు నీ

యన్నయు సఖులును జెప్పెదరన్నా మన్నేల మఱి పదార్థము లేదే? 

    "నాయనా కృష్ణా! మట్టి ఎందుకు తింటున్నావు? నేను చెప్పే నియమాలను, మాటలను ఎందుకు వినవు? నీ అన్న బలరాముడు, నీ స్నేహితులు అందరూ నువ్వు మట్టి తింటున్నావని చెబుతున్నారు. తినడానికి ఇంట్లో ఇన్ని పదార్థాలు (వెన్న, పాలు, పెరుగు) ఉండగా, నీకా మట్టి ఎందుకయ్యా?" అని ప్రేమతో అడిగింది.

    తల్లి మాటలకు కృష్ణుడు అలిగినట్లు నటిస్తూ, బుంగమూతి పెట్టి, "నేను మట్టి తినలేదు, వీళ్ళంతా అబద్ధాలు చెబుతున్నారు" అంటూ తల్లిని నమ్మించడానికి ఒక ఉపాయం ఆలోచించాడు.

 అమ్మా! మన్ను దినంగ నే శిశువునో యాకొంటినో వెఱ్రినో

 నమ్మం జూడకు వీరి మాటలు మదిన్ నన్నీవు కొట్టంగ వీ

 రిమ్మార్గమ్ము ఘటించి చెప్పెదరు కాదేనిన్ మదీయాస్యగం

ధమ్మాఘ్రాణము సేసి నా వచనముల్ దప్పైన దండింపవే

     "అమ్మా! మట్టి తినడానికి నేనేమన్నా చిన్న పిల్లాడినా? లేక ఆకలితో అలమటిస్తున్నానా? లేక పిచ్చివాడినా? వీరి మాటలు అస్సలు నమ్మకు. నన్ను నువ్వు కొట్టాలనే కుట్రతో వీరంతా కలిసి ఇలా అబద్ధాలు చెపుతున్నారు. నీకు అంతగా అనుమానముంటే, నా నోటి వాసన చూడు. నా మాట అబద్ధమైతే అప్పుడు నన్ను దండించు" అని నోరు తెరిచాడు.

    తను మట్టి తినలేదని నిరూపించుకోవడానికి కృష్ణుడు నోరు తెరవగానే... యశోదమ్మకు సామాన్యమైన నోరు కనిపించలేదు. ఆ నోటిలో అనంత కోటి బ్రహ్మాండాలు కనిపించాయి. ఆ అద్భుత ఘట్టాన్ని పోతన గారు ఇలా వర్ణించారు:

 ఆ లలితాంగి కనుంగొనె బాలుని ముఖమందు జలధిపర్వతవనభూ

 గోళశిఖితరణి శశిదిక్పాలాదికరండమైన బ్రహ్మాండంబున్

    ఆ సుకుమారవతి అయిన యశోదమ్మ తన కుమారుని చిన్నారి నోటిలో... సముద్రాలు, పర్వతాలు, దట్టమైన అడవులు, భూగోళం, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, అష్టదిక్పాలకులు... ఇలా వీటన్నింటికీ నిలయమైన సమస్త బ్రహ్మాండాన్ని తిలకించింది.

    తన బిడ్డ నోట్లో విశ్వమంతా కనిపించేసరికి యశోదమ్మకు మతిభ్రమించినట్లయింది. ఇది నిజమా, కలా అని నమ్మలేక, భగవంతుని మాయను తలచుకుంటూ విస్మయంలో మునిగిపోయింది.

కలయో వైష్ణవ మాయయో యితరసంకల్పార్థమో సత్యమో

తలపన్ నేరక యున్నదాననొ యశోదాదేవిగానో పర

స్థలమో బాలకుడెంత యీతనిముఖస్థంభై యజాండంబు ప్ర

జ్వలమై యుండుట కేమిహేతువొ మహాశ్చర్యంబు చింతింపగన్

     "ఇది కలయా? లేక ఆ విష్ణుమూర్తి మాయా? లేక నా మానసిక భ్రమయా? లేక నిజమా? ఆలోచించే శక్తి కూడా నాకు నశించిందా? నేను నిజంగా యశోదనేనా? నేను ఉన్నది వేరే లోకమా? నా చిన్నారి బాలుడు ఎంత? ఇతని నోటిలో ఈ విశ్వమంతా వెలిగిపోతుండడం ఏమిటి? ఈ మహాశ్చర్యానికి నేనేం చేయగలను?" అని ఆరాటపడింది.

    ఆ విధంగా యశోదమ్మకు తన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని చూపిన శ్రీకృష్ణుడు, వెంటనే తన వైష్ణవ మాయతో ఆమె ఆ తత్వాన్ని మర్చిపోయేలా చేశాడు. మరుక్షణమే ఆమెకు బ్రహ్మాండం అంతా మాయమై, ఎదురుగా కేవలం తన ముద్దుల కొడుకు కృష్ణుడు మాత్రమే కనిపించాడు. లౌకికమైన మాతృవాత్సల్యంతో ఆమె కృష్ణుడిని గట్టిగా కౌగిలించుకుంది.

    మట్టిని సృష్టించిన ఆ సృష్టికర్త, మట్టిలో ఆడుకుంటూ, మట్టి తిన్న నెపంతో విశ్వరూపాన్ని చూపించి, భక్తులకు జ్ఞానాన్ని, ఆనందాన్ని ప్రసాదించిన లీలా విశేషమిది.


19, మే 2026, మంగళవారం

 

:: గోపికల గోడు - యశోదమ్మ ఓదార్పు :: 

    ఆ నల్లనయ్య, నవనీత చోరుడు నందగోకులంలో అడుగుపెట్టినప్పటి నుండి ఆ ఊరే ఒక నందనవనమైంది. కానీ ఆ పరమాత్మ పెరిగి పెద్దవాడవుతుంటే, ఆయన చేసే బాల లీలలు, దుడుకు చేష్టలు గోపికల ఇళ్లను తలకిందులు చేస్తున్నాయి. ఒకరోజు గోపికలందరికీ ఓపిక నశించింది. గుంపులు గుంపులుగా చేరి, ఒకరినొకరు హెచ్చరించుకుంటూ యశోదమ్మ ఇంటి ముంగిట వచ్చి నిలబడ్డారు. అందరి చేతుల్లోనూ వెన్న కుండలు, విరిగిన కడవలు ఉన్నాయి.

    యశోదమ్మ ఇంట్లోంచి బయటకు రాగానే, ఒక పెద్ద గోపిక ముందుకు వచ్చి నడుముపై చేయి వేసి, "అమ్మా యశోదా! నీ ముద్దుల పట్టి రోజురోజుకూ మితిమీరిపోతున్నాడమ్మా! వాడి అల్లరి భరించలేక చస్తున్నాం" అంటూ మొదటి ఫిర్యాదును అందుకుంది.

    " పొద్దున్నే లేచినప్పటి నుండి నీ కొడుకు చేసే పనులు ఒక్కటైనా బాగుంటుందా తల్లీ? తెల్లవారుజామునే పాలు పితకడానికి బాలింతలు సిద్ధమవుతుంటే, వీడు వెళ్లి ఏం చేశాడో విను..." అంటూ  ఇలా అంది- :

"బాలురకు బాలులేవని బాలింతలు మెఱలువెట్ట బకపకనగి యీ - బాలుం డాలముసేయుచు నాలకు గ్రేపులను విడిచె నంభోజాక్షీ!"

    "అమ్మా తామర కన్నులదానా! ఒరేయ్ కృష్ణా, దూడలను విడవద్దురా, ఆవులు ఇంకా పాలు ఇవ్వలేదు, పిల్లకు పాలు కావాలి అని బాలింతలు నెత్తీ నోరూ మొత్తుకుంటున్నా వినకుండా... ఆవుల దగ్గరకు వెళ్ళి దూడల తాడులన్నీ విప్పేశాడమ్మా! ఆ దూడలన్నీ వెళ్ళి పాలు మొత్తం తాగేశాయి. మేము అడిగితే, ఆ నల్లనయ్య భయపడకపోగా పకపకమని నవ్వుతూ మమ్మల్ని వెక్కిరిస్తున్నాడు. ఇదా నీ పెంపకం?" అని నిలదీసింది.

    అంతలో మరో గోపిక విరిగిన కడవ ముక్కను ముందుకు చూపిస్తూ అందుకుంది. "అమ్మా యశోదమ్మా! దూడలు పాలు తాగితే పోనీ, మేము ఎంతో కష్టపడి కాగబెట్టుకున్న పాలనైనా ఉంచుతున్నాడా? అసలు ఏం జరిగిందో విను..."

"పడతీ! నీ బిడ్డడు మా కడవలలోనున్న మంచి కాగినపాలా - పడుచులకు బోసి చిక్కిన కడవల బోనడిచె నాజ్ఞ కలదో లేదో!"

    "ఓ పడతీ! నీ బిడ్డడు మా ఇళ్లల్లోకి దూరి, కడవలలో ఉన్న కమ్మటి, వేడి వేడి కాగిన పాలను తెచ్చి... వీధిలో ఉన్న చిన్న పిల్లలందరికీ (పడుచులకు) పోసేస్తున్నాడు. అంతటితో ఆగాడా? పాలు అయిపోయాక, చిక్కిన ఆ ఖాళీ కడవలను నేలకేసి కొట్టి విరగ్గొడుతున్నాడు. అసలు నీ కొడుకుని అదుపులో పెట్టే ఆజ్ఞ, హక్కు నీకు ఉందో లేదో మాకైతే తెలియడం లేదు!" అని ఆవేదనతో పలికింది.

    అంతలోనే మరో గోపిక తన చంకలో ఉన్న చిన్న పాపను చూపిస్తూ, కోపంతో ఊగిపోతూ ముందుకు వచ్చింది. "యశోదమ్మా! నీ కొడుకు పాలు తాగడమే కాదు, పాలు దొరకకపోతే ఎంత దారుణం చేస్తున్నాడో చూడు..."

"మీ పాపడు మాగృహమున నాపోవగ బాలుద్రావ నగపడకున్నన్ - గోపించి పిన్నపడుచుల వాపోవగ జిమ్ముకొనుచు వచ్చెం దల్లీ!"

    "నీ పాపడు మా ఇంటికి వచ్చి పీకలదాకా పాలు తాగుదామని చూశాడు. కానీ ఇంట్లో పాలు కనపడలేదు. అంతే.. వాడికి ఎక్కడ లేని కోపం వచ్చేసింది. ఇంట్లో తొట్టెల్లో పడుకుని ఉన్న చిన్న పిల్లలను, ఆడుకుంటున్న చిన్న పాపలను గిచ్చి, కొట్టి, వారు గుక్కపెట్టి ఏడుస్తుంటే (వాపోవగ) చూసి.. సంబరపడుతూ, వారిని నెట్టేస్తూ (జిమ్ముకొనుచు) నవ్వుకుంటూ వచ్చేసాడు. పాలు లేకపోతే పసిపిల్లలను ఏడిపించడం ఏ ధర్మం తల్లీ?" అని కన్నీరు పెట్టుకుంది.

    ఇదంతా వింటున్న మరో బుద్ధిమంతురాలైన గోపిక ముఖంపై చెయ్యి వేసుకుని ఆశ్చర్యపోతూ... "అమ్మా యశోదమ్మా, ఇవన్నీ ఒకెత్తయితే, వాడు దొంగతనం చేసే పద్ధతి చూస్తే నీకే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది" అంటూ కృష్ణుడి తెలివిని ఇలా వర్ణించింది:

పుట్టి పుట్టడు నేడు దొంగిలబోయి మాయిలు సొచ్చి తా

 నుట్టి యందక ఱోలు బీటలు నొక్కప్రోవిడి యెక్కిచే

 వెట్టజాలక కుండక్రిందొక పెద్దతూటొనరించి మీ

 పట్టి మీగడ పాలు చేరల బట్టి త్రావె దలోదరీ!

    "ఓ నడుము చిన్నదానా యశోదమ్మా! నిన్నగాక మొన్న పుట్టిన నీ కొడుకు, ఈరోజు మా ఇళ్లల్లోకి దొంగతనానికి వచ్చాడు. పైన ఉన్న ఉట్టి అందకపోయేసరికి.. కింద ఉన్న రోళ్లను, పీటలను ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చి (ఒక్కప్రోవిడి) దానిపైకి ఎక్కాడు. అంత ఎక్కినా కూడా పైనున్న కుండలోకి చేయి పెట్టడానికి అందలేదు. మరి వాడు ఊరుకున్నాడా? లేదు! ఒక వింత పద్ధతి ఆలోచించాడు. ఆ కుండ కింద ఒక పెద్ద రంధ్రం (తూటు) చేశాడు. అంతే.. పైనుంచి కారుతున్న కమ్మటి మీగడ పాలను తన రెండు దోసిళ్లతో (చేరల బట్టి) జుర్రు జుర్రున తాగేశాడు. ఇంత చిన్న వయసులోనే ఇన్ని దొంగ తెలివితేటలా?" అని నోరెళ్లబెట్టింది.

    ఇలా ఒక్కొక్కరు చెప్తుంటే గోపికల్లో ఆవేశం పెరిగింది. "యశోదమ్మా! నందరాజు భార్యవని నీకు గర్వమా?" అన్నట్లుగా వ్యంగ్యంగా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టారు:

"కడు లచ్చి గలిగెనేనియు గుడుతురు గట్టుదురు గాక కొడుకుల నగుచున్ - బడుగుల వాడలపైబడ విడుతురె రాకాంత లెందు విమలేందుముఖీ!"

    "ఓ చంద్ర ముఖీ! నీకు కడు లచ్చి (అమితమైన ఐశ్వర్యం) ఉంటే ఉండవచ్చు. ఆ సంపదతో బాగా తినండి, మంచి బట్టలు కట్టుకోండి. అంతేకానీ, అంత పెద్ద మహారాజులు, రాచకాంతలు తమ కొడుకులను ఇలా మాబోటి పేదవాళ్ళ, బడుగుల వాడల మీదకు దోపిడీకి వదులుతారా? లోకంలో ఎక్కడైనా ఇలాంటి వింత ఉందా?" అని గద్దించారు.

    అంతటితో ఆగక, వారందరూ కలిసి చిట్టచివరిగా ఒక పెద్ద హెచ్చరిక చేశారు:

"ఓయమ్మ! నీ కుమారుడు మా యిండ్లను బాలు పెరుగు మననీడమ్మా! పోయెదమెక్కడికైనను మా యన్నలసురభులాన మంజులవాణీ!"

    "ఓ మంజులవాణీ! స్పష్టంగా చెప్తున్నాం విను. నీ కుమారుడి దెబ్బకు మా ఇళ్లల్లో చుక్క పాలు కానీ, కాస్త పెరుగు కానీ మిగిలేలా లేదు. ఇదే గనుక కొనసాగితే, మేము ఈ నందగోకులాన్ని వదిలిపెట్టి ఎక్కడికైనా దూరంగా వలస పోతాం. ఇదిగో.. మా అన్నల తోడు, మా ప్రాణ సమానమైన ఆవుల (సురభులు) తోడు... ఇది మాత్రం ఖాయం!" అని భీష్మించుకు కూర్చున్నారు.

    గోపికల మాటలన్నీ విన్న యశోదమ్మకు ఏం చేయాలో పాలుపోలేదు. ఒకవైపు గోపికల ఆగ్రహం, మరోవైపు పక్కనే ఏమీ తెలియనట్లు, వేలిని నోట్లో వేసుకుని, భయపడుతున్నట్లు నటిస్తూ, అమాయకంగా చూస్తున్న తన ముద్దుల కృష్ణుడు. ఆ చూపులు చూడగానే యశోదమ్మ మాతృహృదయం కరిగిపోయింది. 'ఇంత చిన్న పిల్లోడు ఇన్ని పనులు చేస్తాడా?' అనుకుంటూనే, గోపికల కోపాన్ని చల్లార్చడానికి ఎంతో వినయంగా, చేతులు జోడించి ఇలా బ్రతిమాలింది:

"అన్య మెఱుగడు తనయంత నాడుచుండు మంచివాడిత డెగ్గులు మానరమ్మ! - రామలార! త్రిలోకాభిరామలార! తల్లులార! గుణవతీమతల్లులార!"

    "ఓ పుణ్యస్త్రీలారా! మూడు లోకాలను రంజింపజేసే ఉత్తమ గుణములు గల తల్లులారా! నా కొడుకు చాలా మంచివాడమ్మా. వాడికి పరాయి మనసు తెలియదు (అన్యమెరుగడు). తనలో తాను ఏవో ఆటలు ఆడుకుంటూ ఉంటాడు. వాడు చిన్నపిల్లాడు కదా.. దయచేసి వాడిపై ఇలాంటి కోపాలు, నిందలు (ఎగ్గులు) వేయకండి. మీరంతా ఉత్తమురాళ్లు, వాడి తప్పులను క్షమించి వదిలేయండి" అని ప్రార్థించింది.

    యశోదమ్మ మాటలలోని ఆర్ద్రతకు, ఆ పక్కనే ఉన్న కృష్ణుడి మోహన రూపానికి గోపికల కోపమంతా ఒక్కక్షణంలో మంచులా కరిగిపోయింది. ఫిర్యాదు చేయడానికి వచ్చిన ఆ గోపికలు, తిరిగి వెళ్లేటప్పుడు ఆ నల్లనయ్య చిరునవ్వును, లీలను తమ గుండెల్లో నింపుకుని, తన్మయత్వంతో తమ ఇళ్లకు తిరుగుముఖం పట్టారు.


 :: నారదుడికి 60 మంది పిల్లలు ఎలా పుట్టారు? :: 

    ఒకసారి నారద మహర్షికి ఒక సందేహం వచ్చింది. "స్వామీ! ఈ సంసార మాయ అంటే ఏమిటి? నాలాంటి బ్రహ్మచారిని అది ఏమీ చేయలేదు కదా!" అని విష్ణుమూర్తిని కొంచెం గర్వంగా అడిగాడు. విష్ణుమూర్తి నవ్వి, "నారదా! సమయం వచ్చినప్పుడు నీకే తెలుస్తుంది, రా ఒకసారి భూలోకానికి వెళ్దాం" అని నారదుడిని వెంటబెట్టుకుని వెళ్ళాడు.

     అలా వెళ్తుండగా ఒక అడవిలో విష్ణుమూర్తి అలసిపోయినట్లు నటిస్తూ, "నారదా! దాహంగా ఉంది, ఆ సరస్సు నుండి కొంచెం నీరు తీసుకురా" అని కమండలాన్ని ఇచ్చాడు. నారదుడు సరస్సు దగ్గరకు వెళ్లి, ముఖం కడుక్కుందామని ఆ నీటిలో మునిగాడు. అంతే! విష్ణుమాయ మొదలైంది. నీటిలోంచి బయటకు వచ్చేసరికి నారదుడు తన గతాన్ని మర్చిపోయి, ఒక అందమైన స్త్రీగా (నారదిగా) మారిపోయాడు. అదే సమయంలో అక్కడికి వచ్చిన ఒక రాజు ఆమెను చూసి మోహించి వివాహం చేసుకున్నాడు.

     నారది ఆ రాజుతో సంసార జీవితం గడుపుతూ, ఏకంగా 60 మంది పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. కొన్నేళ్ల తర్వాత ఆ రాజ్యంపై యుద్ధం జరిగింది. ఆ యుద్ధంలో నారది కళ్లముందే భర్త, 60 మంది కొడుకులు చనిపోయారు. పుట్టెడు దుఃఖంతో నారది చితి మంటల్లో దూకబోతుండగా... విష్ణుమూర్తి ఒక బ్రాహ్మణుడి రూపంలో వచ్చి, "అమ్మా! ఎందుకు అంత బాధ? ముందు ఆ సరస్సులో స్నానం చేసి రా" అన్నాడు.

     నారది ఆ సరస్సులో మునిగి పైకి లేచేసరికి, మళ్లీ పాత నారద మహర్షిలా మారిపోయాడు! ఎదురుగా విష్ణుమూర్తి నిలబడి నవ్వుతూ, "నారదా! నీరు తెచ్చావా? దాహంగా ఉంది" అన్నాడు. అప్పుడు నారదుడికి అర్థమైంది... తాను గడిపిన ఆ సంసారం, ఆ పిల్లలు అంతా విష్ణుమాయ అని! అప్పుడు శ్రీహరి నారదుడిని ఓదారుస్తూ, "నారదా! నీకు పుట్టిన ఆ 60 మంది పిల్లలు కాలక్రమంలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోతారు" అని వరమిచ్చాడు.

     ఆ 60 మంది పిల్లల పేర్లే... ఈరోజు మనం పిలుచుకుంటున్న ప్రభవ నుండి క్షయ వరకు గల 60 తెలుగు సంవత్సరాల పేర్లు. మాయ అంటే ఏంటో నారదుడికి తెలిసొచ్చిన సందర్భం ఇది.


18, మే 2026, సోమవారం

 

1. నారదుడికి 60 మంది పిల్లలు ఎలా పుట్టారు? (ఎలా?)

కథ: ఒకసారి నారద మహర్షికి వైకుంఠవాసుడైన శ్రీమహావిష్ణువుపై ఒక సందేహం వచ్చింది. "స్వామీ! సంసార బంధం, మాయ అంటే ఏమిటి? నాలాంటి బ్రహ్మచారిని అది ఏమీ చేయలేదు కదా!" అని కొంచెం గర్వంగా అడిగాడు. విష్ణుమూర్తి నవ్వి, "నారదా! సమయం వచ్చినప్పుడు నీకే తెలుస్తుంది. రా, ఒకసారి భూలోక విహారానికి వెళ్దాం" అని తీసుకెళ్లాడు.

భూలోకంలో ఒక అడవి గుండా వెళ్తుండగా విష్ణుమూర్తి అలసిపోయినట్లు నటిస్తూ, "నారదా! దాహంగా ఉంది, ఆ పక్కనే ఉన్న సరస్సు నుండి కొంచెం నీరు తీసుకురా" అన్నాడు. నారదుడు పాత్ర తీసుకుని సరస్సు దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఆ నీటిలో మునగడమే తరువాయి... విష్ణుమాయ వల్ల నారదుడు తన గతాన్ని, బ్రహ్మచర్యాన్ని, అసలు తాను ఎవరనే విషయాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోయాడు. అంతేకాదు, ఆయన ఒక అందమైన స్త్రీగా (నారదిగా) మారిపోయాడు.

అదే సమయంలో ఆ ప్రాంతపు రాజు అక్కడికి వచ్చి, ఆమెను చూసి మోహించి పెళ్లి చేసుకున్నాడు. నారది ఆ రాజుతో సంసార జీవితం గడుపుతూ, ఏకంగా 60 మంది పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది! కొన్నేళ్ల తర్వాత ఆ రాజ్యంలో పెద్ద యుద్ధం వచ్చి, రాజుతో పాటు ఆ 60 మంది కొడుకులు చనిపోయారు. నారది శోకసముద్రంలో మునిగిపోయి, భర్త, పిల్లల చితి వద్ద ఏడుస్తుండగా... విష్ణుమూర్తి ఒక బ్రాహ్మణుడి రూపంలో వచ్చి, "అమ్మా! ఎందుకు అంతలా ఏడుస్తున్నావు? మొదట ఆ సరస్సులో స్నానం చేసి రా" అన్నాడు.

నారది దుఃఖంతో ఆ సరస్సులో మునిగి పైకి లేచేసరికి, మళ్లీ పాత నారద మహర్షిలా మారిపోయాడు! చేతిలో కమండలం, వీణ ఉన్నాయి. విష్ణుమూర్తి నవ్వుతూ, "నారదా! నీరు తెచ్చావా? దాహంగా ఉంది" అన్నాడు. అప్పుడు నారదుడు విష్ణుమాయ ఎంత బలమైనదో గ్రహించి, స్వామి పాదాలపై పడ్డాడు. ఆ నారదుడి 60 మంది పిల్లల పేర్లే... మన తెలుగు సంవత్సరాలైన ప్రభవ నుండి క్షయ వరకు ఉన్న 60 సంవత్సరాల పేర్లు!


2. క్షీరసాగర మథనంలో 'హాలాహలం' ఎందుకు పుట్టింది? (ఎందుకు?)

కథ: దేవతలు, రాక్షసులు కలిసి అమృతం కోసం మందర పర్వతాన్ని కవ్వంగా, వాసుకి అనే సర్పరాజును తాడుగా చేసుకుని సముద్ర మథనం (చిలకడం) ప్రారంభించారు. అమృతం కంటే ముందు ఎన్నో అద్భుతమైన వస్తువులు (ఐరావతం, కల్పవృక్షం, లక్ష్మీదేవి మొదలైనవి) వచ్చాయి. కానీ, అంతకంటే ముందే భయంకరమైన "హాలాహలం" (విషం) పుట్టింది.

ఎందుకు పుట్టింది అంటే: వాసుకి అనే పామును తాడుగా చుట్టి రెండు వైపులా గట్టిగా లాగుతుండగా, ఆ ఘర్షణకు, ఒత్తిడికి వాసుకి తట్టుకోలేకపోయింది. అమితమైన శ్రమ వల్ల వాసుకి నోటి నుండి భయంకరమైన కోరల విషం జ్వాలలుగా బయటకు వచ్చింది. సముద్ర గర్భంలో ఉన్న కొన్ని తీక్షణమైన శక్తులు కూడా దీనితో కలిశాయి. ఆ విషం ఎంత ప్రమాదకరమైనదంటే, దాని నుండి వచ్చే మంటలు ముల్లోకాలను బూడిద చేయడానికి సిద్ధమయ్యాయి.

దేవతలు, రాక్షసులు భయపడి శివుడిని ప్రార్థించారు. పరమశివుడు లోకకల్యాణం కోసం ఆ హాలాహలాన్ని తానే స్వయంగా మింగేశాడు. కానీ, ఆయన గొంతు దాటి విషం కడుపులోకి వెళ్తే లోపల ఉన్న బ్రహ్మాండం నశిస్తుందని పార్వతీదేవి శివుడి గొంతును గట్టిగా పట్టుకుంది. దాంతో ఆ విషం గొంతులోనే ఉండిపోయి, శివుడి కంఠం నీలి రంగులోకి మారింది. అందువల్లే ఆయనకు "నీలకంఠుడు" అనే పేరు వచ్చింది.


3. సుదర్శన చక్రం శ్రీమహావిష్ణువుకు ఎలా లభించింది? (ఎలా?)

కథ: సుదర్శన చక్రం శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క ప్రధాన ఆయుధం. కానీ, ఇది ఆయనకు పుట్టుకతో రాలేదు, పరమశివుని ద్వారా లభించింది.

పూర్వం రాక్షసుల బాధలు భరించలేక విష్ణుమూర్తి శివుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. కాశీ క్షేత్రానికి వెళ్లి, శివుడిని పూజించడానికి 1000 పద్మాలను (తామరపూలను) సేకరించాడు. రోజుకు ఒక పువ్వు చొప్పున శివలింగానికి అర్పిస్తూ ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు. విష్ణుమూర్తి భక్తిని పరీక్షించడానికి శివుడు ఆ వెయ్యి పూలలో నుండి ఒక పువ్వును రహస్యంగా మాయం చేశాడు.

పూజ ముగిసే సమయానికి, చివరిగా ఒక పువ్వు తక్కువైంది. సంకల్పం నెరవేరాలంటే వెయ్యి పూలు పూర్తి కావాలి. అప్పుడు విష్ణుమూర్తి ఏమాత్రం వెనుకాడకుండా... తన కన్ను కూడా పద్మం లాంటిదే కాబట్టి (పుండరీకాక్షుడు), తన కుడి కంటిని పెకిలించి శివునికి సమర్పించడానికి సిద్ధమయ్యాడు.

విష్ణుమూర్తి యొక్క ఈ అసమానమైన త్యాగానికి, భక్తికి శివుడు ఎంతో సంతోషించి వెంటనే ప్రత్యక్షమయ్యాడు. విష్ణువు కంటిని యథాస్థానంలో ఉంచి, రాక్షసులను సంహరించడానికి మరియు సృష్టిని రక్షించడానికి విశ్వకర్మ చేత తయారు చేయబడిన, అత్యంత శక్తివంతమైన "సుదర్శన చక్రాన్ని" విష్ణుమూర్తికి బహుమతిగా ఇచ్చాడు.

16, మే 2026, శనివారం

 

:: శ్రీకృష్ణ బలరాముల బాల్య క్రీడాభివర్ణనము :: 

    నందగోకులంలో బాలకృష్ణుడు, బలరాముడు అడుగులు వేయడం నేర్చుకున్నారు. గజ్జెలు ఘల్లుఘల్లుమంటుండగా ఇద్దరూ ముంగిళ్లలోకి, వీధుల్లోకి పరుగెత్తడం మొదలుపెట్టారు. ఒకరోజు కృష్ణుడు అన్న బలరాముడితో కలిసి ఆరుబయట మట్టిలో దొర్లి ఆడుకుంటున్నాడు. ఆ నీలమేఘ శ్యాముడి ఒళ్లంతా తెల్లటి మట్టి, ధూళి అంటుకుంది.

    ఆ సమయంలో ఆ చిరునవ్వుల కన్నయ్యను చూసిన పోతనగారికి, ఆ విష్ణుమూర్తి సాక్షాత్తు పరమశివుడిలా కనిపించాడు. హరి, హరుడు ఒక్కటే అని నిరూపిస్తూ, ఆ బాలకృష్ణుడి రూపాన్ని పోతనగారు ఈ పద్యంలో ఎంత అద్భుతంగా వర్ణించారో చూడండి:

సీ.    తనువున నంటిన ధరణీ పరాగంబు  - పూసిన నెఱిభూతి పూతగాగ 

                   ముందర వెలుగొందు ముక్తాలలామంబు -  తొగల సంగడికాని తునుక గాగ 

                   ఫాలభాగంబుపై బరగు కావిరిబొట్టు - కాముని గెల్చిన కన్ను గాగ 

                   గంఠ మాలికలోని ఘన నీలరత్నంబు - కమనీయమగు మెడకప్పు గాగ 

          ఆ.     హారవల్లు లురగ హారవల్లులు గాగ - బాలలీల బ్రౌఢ బాలకుండు 

                   శివుని పగిదినొప్పె శివునకు దనకును - వేఱులేమి దెల్ప వెలుయునట్లు 

    ఆటల్లో పడి కృష్ణుడి శరీరానికి అంటిన ఆ మట్టి... శివుడు పూసుకునే విభూతిలా ప్రకాశిస్తోంది. వాడి తలపై ముడివేసిన జుట్టులో మెరుస్తున్న ముత్యాల ఆభరణం... శివుడి జటాజూటంలోని చంద్రవంకలా ఉంది. నుదుటిపై రాసుకున్న ఎర్రటి కావిరిబొట్టు... మన్మథుడిని దహించిన శివుడి మూడో కన్నులా కనిపిస్తోంది. మెడలోని నల్లని నీలమణి... శివుడి గొంతులోని గరళంలా ఉంది. రొమ్ముపై కదలాడే ముత్యాల హారాలు... శివుడి పాముల హారాల్లా ఉన్నాయి. ఇలా ఆ చిన్నారి కృష్ణుడు బలరాముడితో ఆడుకుంటూ సాక్షాత్తు పరమశివుడిలా మెరిసిపోతూ, "శివునికి, తనకు ఏ భేదమూ లేదు" అని లోకానికి చాటిచెప్తున్నట్టు ఉన్నాడు.

    కొంచెం పెద్దవారయ్యాక, కృష్ణ బలరాములు రేపల్లెలోని గోపబాలకులందరినీ గుంపుగా కూర్చుకుని యమునా తీరానికి, అడవులకు వెళ్లేవారు. అక్కడ కృష్ణుడు తానే నాయకుడై, స్నేహితులతో కలిసి ఎన్నో రకాల వింత వింత ఆటలను సృష్టించేవాడు. భగవంతుడనే అహంకారం ఏమాత్రం లేకుండా, ఆ గొల్లపిల్లలతో చెరిసమంగా కలిసిపోయేవాడు.

    ఆ పిల్లలతో కలిసి కృష్ణుడు ఆడే ఆటల వైవిధ్యాన్ని పోతనగారు ఈ సుందరమైన పద్యంలో మన కళ్లకు కట్టించారు:

సీ.       "గోవల్లభుడ నేను, గోవులు మీ"రని వడి ఱంకెవైచుచు వంగియాడు

            'రాజ నే, భటులు మీరలు, రండురం'డని ప్రాభవంబున బెక్కు పనులు                                                                                                                                   వనుచు 

           'నే దస్కరుండ, మీ రింటివా'రని నిద్రపుచ్చి సొమ్ములు గొనిపోయి దాగు

           'నే సూత్రధారి! మీరందఱు బహురూపు'లని చెలంగుచు నాటలాడబెట్టు

తే.గీ.   మూల లుఱుకును డాగిలిమూతలాడు -

            నుయ్యెలలనూగు  జేబంతులొనరవైచు   

           జార చోరుల జాడల జాల నిగుడు

         - శౌరి బాలురతో నాడు సమయమందు

 కృష్ణుడు పిల్లలతో అడవిలో ఆడుకుంటూ... ఒకసారి తనే ఆవుల కాపరిగా మారి, మిగిలిన పిల్లలను ఆవుల్లా వంగమనేవాడు. వారు ఆవుల శబ్దాలు చేస్తుంటే, తను గూనలు వేస్తూ వారిపై దూకుతూ సరదాగా ఆడేవాడు.మరో ఆటలో... తనే ఒక పెద్ద మహారాజులా నటిస్తూ, "నేను రాజును, మీరంతా నా భటులు, రండి" అంటూ గంభీరంగా ఆజ్ఞలు జారీ చేస్తూ పనులు చెప్పేవాడు. ఇంకొక ఆటలో... "నేను దొంగను, మీరంతా ఇంట్లోవాళ్లు" అని చెప్పి, వాళ్ల కళ్లు మూయించి నిద్రపోయినట్టు నటించమనేవాడు. వారు నిద్రపోయాక వారి దగ్గరున్న కర్రలు, వస్తువులు దొంగిలించి ఎక్కడో దాక్కునేవాడు. "నేను నాటక సూత్రధారిని, మీరంతా నటులు" అంటూ అందరికీ వేషాలు వేసి నాటకాలు ఆడించేవాడు. చెట్ల మూలల్లోకి పరుగెత్తడం, దాగుడుమూతలు ఆడటం, చెట్ల ఊడల పట్టుకుని ఉయ్యాలలు ఊగడం, ఒకరిపై ఒకరు బంతులు విసురుకోవడం... ఇలా ఆ శౌరి (కృష్ణుడు) అన్న బలరాముడి సాక్షిగా బాలలతో రోజంతా ఎంతో ఆనందంగా గడిపేవాడు.

    ఆటలన్నీ ముగించుకుని, అలసిపోయి ఇల్లు చేరాడు చిన్ని కృష్ణుడు. ఇంట్లోకి రాగానే మళ్ళీ ఏదో అల్లరి చేయడం మొదలుపెట్టాడు. ఇంట్లో ఉన్న వస్తువులను కిందపడేస్తూ, శబ్దాలు చేస్తున్నాడు. అప్పుడు యశోదమ్మ వాడిని చూసి, "కృష్ణా! అలా అల్లరి చేయకు, కాసేపు చప్పుడు చేయకుండా ప్రశాంతంగా ఉండు" అంటూ కొద్దిగా గద్దిస్తూ, బెదిరించినట్టు మాట్లాడింది.

    అంతే! అమ్మ తనని గదమాయించేసరికి కృష్ణుడికి ఎక్కడ లేని కోపం, అలక వచ్చేశాయి. బుంగమూతి పెట్టుకుని, అమ్మకు దూరంగా ఒక మూలకు వెళ్ళిపోయి నిలబడ్డాడు. కొడుకు అలకను చూసి యశోదమ్మ మనసు కరిగిపోయింది. వెంటనే తన చేతులు బార చాచి... "నా ముద్దుల బాబు కదా, నా ప్రియమైన విందు (అతిథి) లాంటి కొడుకు వచ్చాడు, రా అమ్మా!" అంటూ ఎంతో ప్రేమతో, నవ్వుతూ పిలిచింది.

    అమ్మ పిలుపు వినగానే కృష్ణుడి అలక ఎగిరిపోయింది. పెద్దగా నవ్వుతూ, కేకలు వేస్తూ (రంతు చేయుచు), చంగుచంగున దూకుతూ అమ్మ వైపు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు. అమ్మను గట్టిగా హత్తుకున్నాడు. వాడు పరుగెత్తుకుంటూ వస్తుంటే నడుముకున్న మొలగంటలు 'ఘల్లు ఘల్లు'మని చక్కగా శబ్దం చేశాయి. అలా ఆనందంతో అమ్మ ఒళ్ళో కూర్చుని, ఎంతో తృప్తిగా చనుబాలు తాగడం మొదలుపెట్టాడు.

    ఈ పరమ పవిత్రమైన, మాతృత్వపు లీలను పోతనగారు ఈ పద్యంలో అద్భుతంగా నిలిపారు:

ఉ. చప్పుడు సేయకుండుమని జంకె యొనర్చిన నల్గిపోవగా

      నప్పుడు బారసాచి తన యర్మిలి విందులు వచ్చి రంచు న

      వ్వొప్పగ జీరు తల్లిదెసకొత్తిలి కృష్ణుడు రంతు సేయుచు

      న్నెప్పటి వచ్చి చంగుడుచు నింపొలయున్ మొలగంట మ్రోయగన్"

చప్పుడు చేయవద్దు" అని యశోదమ్మ గద్దించగానే కృష్ణుడు అలిగి దూరంగా పోయాడు. అప్పుడు తల్లి చేతులు బార చాచి, "నా ప్రియమైన అతిథి వచ్చాడు" అని నవ్వుతూ పిలిచేసరికి... కృష్ణుడు ఆ తల్లి వైపునకు పెద్దగా అల్లరి (రంతు) చేస్తూ, ఎప్పటిలాగే చంగుచంగున దూకుతూ ఆనందంతో వచ్చాడు. వాడు వస్తుంటే నడుముకున్న మొలగంట చక్కగా మ్రోగింది. అలా తల్లి దగ్గరకు చేరి ఎంతో ఇష్టంగా పాలు తాగుతూ ఆనందాన్ని నింపాడు.

    ఇలా శ్రీకృష్ణ బలరాములు గోపబాలకులతో కలిసి సాగించిన క్రీడాభిరామం రేపల్లెకు ఒక పెద్ద పండుగలా సాగింది. వారు ఆడిన ప్రతి ఆటా ఒక లీల, అమ్మతో చేసిన ప్రతి అలకా ఒక మధుర కావ్యం. భగవంతుడు మానవ రూపంలో వచ్చి, సామాన్య పిల్లలతో కలిసి మట్టిలో ఆడుకుంటూ, అమ్మ ప్రేమకు లొంగిపోతూ పంచిన ఈ అద్భుత ఘట్టం భక్తులకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.


 

:: వెన్నదొంగ - ఉలుఖల బంధనం ( రోటికి కట్టేయడం ) ::

   నందవ్రజంలో  ఒకనాటి అందమైన ప్రభాత వేళ. ప్రకృతి సుందరతరంగా ముస్తాబయిన సమయం. పరిసరాలన్నీ పక్షుల కిలకిలారావాలతో సందడించి ఉంది. ఒక ప్రక్క యమునానది నీటి అలల గలగలల ధ్వనులు, మరొక ప్రక్క గోవుల అంబా అనే అరుపులు. ఆ సమయంలో రేపల్లెలో ఎక్కడ గమనించినా ఆనందాన్నిచ్చే వాతావరణ పరిస్థితులు అలముకొని ఉన్నాయి. 

తెల్లవారక మునుపే నిద్రలేచిన యశోద ఇంట్లో అందరికీ చేయవలసిన పనులను అప్పగించి, తాను మాత్రం, తన చేతి వెన్నను ఇష్టంగా తినే బాలకృష్ణుని కొరకు వెన్న తయారు చేయడానికి పూనుకొని పెద్ద పెరుగు కుండను తీసుకుంది. దానికి సరిగ్గా కవ్వాన్ని అమర్చింది. శ్రీకృష్ణునిపై పాటలు పాడుతూ పెరుగును చిలకడం ఆరంభించింది.  ఆమె కడుపు తీపి, మాతృప్రేమ చిలకబడుతున్న ఆ మజ్జిగలో వెన్నలా పైకి ఉబుకుతున్నాయి. 

సరిగ్గా అదే సమయంలో గోపాలకృష్ణుడు నిద్రనుండి మేలుకున్నాడు. కళ్ళు నులుముకుంటూ, కాళ్ళ అందెలు ఘల్లుఘల్లు మని శబ్దం చేస్తూండగా అమ్మను వెదుక్కుంటూ వచ్చాడు. ఆకలిగా ఉంది పాలు ఇవ్వవా అన్న చందంగా తల్లి ఒడిలో వ్రాలాడు. ఆమె చీరకొంగు పట్టి అటూఇటూ లాగాడు. పెరుగు చిలుకుతున్న యశోద ఒక్క క్షణం ఆ పని ఆపి, ముద్దుల కృష్ణయ్యను ఒడిలోనికి తీసుకుని పాలు ఇస్తూ, తరువాత యదావిధి పెరుగు చిలుకుతోంది.. అయితే, ఇంతలో వంటింటిలో పొయ్యిపై కాగటానికి పెట్టిన పాలు వేడెక్కి పొంగుతున్న శబ్దం వినిపించింది. అంతే, పాలు పొంగుతున్నాయని కంగారుపడుతూ, పాలుత్రాగుతున్న చిన్ని కృష్ణుని క్రింద కూర్చొనజేసి యశోద వంటింటిలోనికి వెళ్ళింది. 

అమృతంలాంటి అమ్మ పాలను త్రాగుతూంటే మధ్యలో తనను క్రిందకు దించి వెళ్ళిన అమ్మ యశోదపై కృష్ణుడు అలిగాడు. ఆ కోపాన్ని మజ్జిగ చిలుకుతున్న కుండపై చూపాడు. చిన్న రాయిని వెదకి పట్టుకొని దానిని కుండపై విసిరాడు. ఆ రాయి తగిలి కుండ క్రింద చిల్లుపడి కుండలోని మజ్జిగంతా నేలపాలైంది. కుండలో సగం తయారయిన వెన్నను చేతులతో పిసుకుతూ, తింటూ, ముఖానికి పులుముకుంటూ ప్రక్క గదిలోకి వెళ్ళాడు కృష్ణుడు. 

యశోదమ్మ వంటింట్లో పాలు కిందపడకుండా చూసుకుని, తిరిగి హాలులోకి వచ్చింది. అక్కడ దృశ్యం చూసి ఆమె గుండె జారినంత పనైంది. కుండ పగిలి ముక్కలైంది, నేలంతా మజ్జిగ ప్రవహిస్తోంది. "ఇదంతా ఆ కన్నయ్య పనే!" అని ఆమెకు అర్థమైపోయింది. నవ్వుకుంటూనే, వాడికి ఈరోజు ఎలాగైనా బుద్ధి చెప్పాలని ఆలోచించింది. ఆ సమయంలో యశోదమ్మ మనసులోని భావాలను పోతన గారు ఇలా వర్ణించారు:

సీ.  బాలుడీతండని భావింతునందునా యే పెద్దలును నేరరీక్రమంబు 

      వెఱ వెఱంగుటకునై వెఱపింతునందునా కలిగి లే కొక్కడుగాని లేడు 

      వెఱపుతో నాబుద్ధి వినిపింతునందునా తను దానయై బుద్ధి దప్పకుండు 

      నొందెఱుంగక యింటనుండెడి నందునా చొచ్చిచూడని దొకచోటు లేదు 

ఆ.  తన్ను నెవ్వరైన దలపోయ బాఱెడి  - యోజలేదు భీతి యొకటి యెఱుగ 

      డెలమి నూరకుండ డెక్కసక్కెములాడు - బట్టి శాస్తి సేయు భంగి యెట్లు? 

 "వీడు చిన్న పిల్లాడే కదా అని వదిలేద్దామా అంటే... పెద్దవాళ్లు కూడా చేయలేనన్ని పనులు (కుండలు పగలగొట్టడం వంటివి) చేస్తున్నాడు. భయపెడదామా అంటే... లోకంలో దేనికీ లొంగనివాడు, ఒంటరివాడైన పరమాత్ముడు వీడు (వీడికి భయం ఎలా వస్తుంది?). నా మాటలతో బుద్ధి చెబుదామా అంటే... తానే అందరికీ బుద్ధి చెప్పే జ్ఞానస్వరూపుడు. ఏమీ తెలియని అమాయకుడిలా ఇంట్లో ఉంటాడా అంటే... ఈ ఊరిలో వాడు చొరబడని ఇల్లంటూ లేదు. ఎవరైనా పట్టుకుందాం అనుకుంటే పారిపోతాడు, అస్సలు భయం లేదు, ఊరికే కూర్చోడు, ఎప్పుడూ ఏదో ఒక ఎగతాళి పనులు చేస్తూనే ఉంటాడు. మరి ఇలాంటి వాడిని పట్టుకుని శిక్షించడం ఎలా?" అని యశోదమ్మ మదనపడింది.

చివరకు ఎలాగైనా వాడికి బుద్ధి చెప్పాలని ఒక చిన్న బెత్తం చేత పట్టుకుని, దొంగ అడుగులు వేస్తూ లోపలి గదిలోకి వెళ్ళింది.

" వికచ కమలనయన వేఱొక యింటిలో, వెలయ ఱోలు దిరుగవేసి యెక్కి 

యుట్టిమీది వెన్న నులుకుచు నొక కోతి, పాలుసేయుచున్న బాలు గనియె "  

      కృష్ణుడు ధాన్యం దంచే రోలు)ను బోర్లించి, దానిపై ఎక్కి కూర్చున్నాడు. ఉట్టి మీద దాచిన వెన్నకుండను అందుకుని, లోపల ఉన్న వెన్నను తానే కాకుండా... కింద ఉన్న కోతికి  పెడుతున్నాడు. "తిను, మా అమ్మకు తెలియకుండా తిను" అంటూ కోతితో కలిసి విందు చేసుకుంటున్నాడు.

    వెనుక నుంచి యశోదమ్మ రావడం  చూసి కోతి పారిపోయింది.  కృష్ణుడు వెనక్కి తిరిగి చూశాడు. చేతిలో బెత్తంతో అమ్మ నిలబడి ఉంది! అంతే... భయపడినట్టు నటిస్తూ రోటి పైనుంచి దూకి పరుగు లంకించుకున్నాడు. యశోదమ్మ వాడి వెనకాల పరుగెత్తింది. విశ్వాన్ని అంతా తన కడుపులో దాచుకున్న పరమాత్ముడిని పట్టుకోవడానికి యశోదమ్మ పరుగెడుతోంది. యోగులు, మునులు శతాబ్దాల పాటు తపస్సు చేసినా దొరకని ఆ పరబ్రహ్మం... అమ్మ ప్రేమిస్తోందని, అమ్మకు దొరికిపోవాలని నెమ్మదిగా పరుగెడుతున్నాడు. చివరికి యశోదమ్మ అలసిపోవడం చూసి, కృష్ణుడు తానే స్వయంగా అమ్మ చేతికి చిక్కాడు. ఆ సమయాన్ని పోతన గారు ఎంతో అద్భుతంగా చిత్రించారు:

సీ.         స్తంభాదికంబులు దనకు నడ్డంబైన నిట్టట్టు పనిపట్ట నీనివాని 

             నీ తప్పు సైరింపు మింక దొంగిలబోవనేనని మునుముట్ట నేడ్చువాని 

             గాటుక నెఱయంగ గన్నులు నులుముచు వెడలు కన్నీటితో వెగచువాని

             నేదెస వచ్చునో యిది యని పలుమాఱు సురుగుచు గ్రేగంట జూచువాని 

ఆ.వె.     గూడబాఱి పట్టుకొని వెఱపించుచు 

               జిన్ని వెన్నదొంగ చిక్కెననుచు 

               నలిగి కొట్ట జేతులాడక పూబోడి

               కరుణతోడ బాలు గట్టదలచి

స్తంభాలు మొదలైనవి అడ్డం వస్తుంటే తప్పించుకుంటూ, "అమ్మా! ఈ ఒక్కసారికి నా తప్పు క్షమించు, ఇకపై ఎప్పుడూ వెన్న దొంగిలించను" అంటూ ముందే ఏడుస్తున్నవాడిని... కళ్లలో ఉన్న కాటుక కారిపోయేలా చేతులతో కళ్లు నలుపుకుంటూ కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటున్నవాడిని... అమ్మ ఏ వైపు నుండి కొట్టడానికి వస్తుందోనని భయంతో కళ్లెత్తి పదే పదే దొంగచూపులు చూస్తున్న ఆ చిన్నారి కృష్ణుడిని యశోదమ్మ గట్టిగా పట్టుకుంది. "చిన్న వెన్నదొంగ దొరికాడు" అని పైకి కోపంగా గద్దించినా, కోపంతో కొట్టడానికి ఆమె చేతులు రాలేదు. అందుకే, ఆ వెన్నదొంగపై కరుణతో, వాడిని కదలకుండా ఒకచోట కట్టేయాలని నిశ్చయించుకుంది.

అలా పట్టుకున్న కృష్ణుడిని యశోదమ్మ రోటికి కట్టేయడానికి పూనుకుంది. ఆ దృశ్యాన్ని పోతన గారు ఈ క్రింది పద్యంలో ఎంతో ముద్దుగా వర్ణించారు:

                       ఆ లలన గట్టె ఱోలన్ నవనీతచౌర్య లీలుం  

                    గ్జాలున్ బరివిస్మిత గోపాలున్ ముక్తా లలామ ఫాలున్ బాలున్

వెన్న దొంగిలించడమే లీలగా పెట్టుకున్నవాడు, ఎంతో ముద్దుగా తీపి మాటలు మాట్లాడేవాడు, తన లీలలతో తోటి గొల్లపిల్లలను ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తేవాడు, నుదుటిపై ముత్యాల ఆభరణం ప్రకాశిస్తున్నవాడు అయిన ఆ బాలకృష్ణుడిని ఆ యశోదమ్మ రోటికి కట్టడం ప్రారంభించింది.

    కానీ అక్కడే ఒక విచిత్రం జరిగింది! ఆమె ఒక తాడు తీసుకుని కృష్ణుడి నడుముకు, రోటికి కలిపి ముడి వేయబోతే... ఆ తాడు సరిగ్గా రెండు అంగుళాల పొడవు తక్కువైంది. "సరే, ఇది చిన్నదై ఉంటుంది" అని ఇంకొక తాడు తెచ్చి దానికి ముడి వేసి కట్టింది. మళ్ళీ రెండు అంగుళాలు తక్కువైంది! ఇలా ఇంట్లో ఉన్న తాళ్లన్నీ తెచ్చి ముడి వేస్తున్నా... ప్రతిసారీ సరిగ్గా రెండు అంగుళాల తాడే తక్కువవుతోంది! దీనిని పోతన గారు ఎంతో చమత్కారంగా ఇలా చెప్పారు:

                            తజ్జనని లోగిటంగల రజ్జుపరంపరల గ్రమ్మఱన్ సుతుగట్టన్

                       బొజ్జ దిరిగిరాదయ్యె జగజ్జాలములున్న బొజ్జ గట్టన్ వశమే

 ఆ తల్లి తన ఇంట్లో ఉన్న తాళ్లనన్నింటినీ (రజ్జుపరంపరలు) ఒకదానికొకటి ముడివేసి తన కుమారుణ్ణి కట్టడానికి ప్రయత్నించింది. కానీ, ఆ తాడు వాడి బొజ్జ (నడుము) చుట్టూ తిరిగి రావడానికి సరిపోలేదు. ఎందుకంటే... ఈ సమస్త బ్రహ్మాండాలు, లోకాలన్నీ (జగజ్జాలములు) దాగి ఉన్న ఆ పరమాత్ముని ఉదరాన్ని (బొజ్జను) సాధారణ తాళ్లతో బంధించడం ఎవరికైనా సాధ్యమా? (వశమే!)

    యశోదమ్మ ఆశ్చర్యపోయింది, అలసిపోయింది. ముఖమంతా చెమటలు పట్టాయి. ఊరంతా ఉన్న తాళ్లన్నీ తెచ్చినా ఆ చిన్న కృష్ణుడి నడుమును చుట్టలేకపోతున్నాయి. ఎందుకంటే, ఆ చిన్నవాడు సాక్షాత్తు అనంతమైన విశ్వరూపుడు! ఆయన్ని తాళ్లతో బంధించడం ఎవరి తరం?

    అమ్మ పడుతున్న శ్రమను, ఆమె ముఖంలో అలసటను చూసి కృష్ణుడి మనసు కరిగింది. "అమ్మా! నీ భక్తికి, నీ ప్రేమకు నేను లొంగిపోతున్నాను" అనుకుంటూ, తనే స్వయంగా ఆ తాళ్లకు కట్టుబడ్డాడు. ఆఖరికి యశోదమ్మ కృష్ణుడిని ఆ రోటికి కట్టేసి, "ఇక ఇక్కడే ఉండు, కదలకు" అని చెప్పి తన పనుల్లోకి వెళ్ళిపోయింది.

    రోటికి కట్టుబడిన కృష్ణుడు ఊరికే ఉంటాడా? తన అవతార ఉద్దేశంలో ఒకటైన శాపవిమోచనాన్ని నెరవేర్చాలని అనుకున్నాడు. నందనవనంలో రెండు పెద్ద 'మద్ది చెట్లు' (యమలార్జున వృక్షాలు) ఒకదానికొకటి దగ్గరగా ఉండేవి. పూర్వజన్మలో కుబేరుడి కొడుకులైన నలకూబర, మణిగ్రీవులు నారద మహర్షి శాపం వల్ల ఈ చెట్లుగా మారిపోయారు. కృష్ణుడి స్పర్శ తగిలితేనే వారికి శాపవిమోచనం కలుగుతుందని నారదుడు చెప్పాడు.

    కృష్ణుడు ఆ రోలును ఈడ్చుకుంటూ, నెమ్మదిగా ఆ రెండు చెట్ల మధ్యలోకి వెళ్ళాడు. రోలు నిలువుగా చెట్ల మధ్య ఇరుక్కుపోయింది. కృష్ణుడు ఒక్కసారిగా బలాన్ని ఉపయోగించి ఆ రోలును ముందుకు లాగాడు. "ఢం... ఢం..." మంటూ ఒక పెద్ద శబ్దంతో ఆ రెండు మహావృక్షాలు వేళ్లతో సహా కూకటివేళ్లతో నేలకూలాయి! ఆ చెట్ల నుండి ఇద్దరు దివ్య పురుషులు వెలుగులు జిమ్ముతూ బయటకు వచ్చారు. వారు జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణుడికి నమస్కరించి, స్తుతించి, శాపవిమోచనం పొంది తమ లోకానికి వెళ్ళిపోయారు.

    ఆ పెద్ద శబ్దానికి నందగోకులంలోని ప్రజలంతా కంగారుగా పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చారు. యశోదమ్మ కూడా గుండెలు బాదుకుంటూ వచ్చింది. అక్కడ చూస్తే... రెండు పెద్ద చెట్లు పడిపోయి ఉన్నాయి, వాటి మధ్యలో చిన్న కృష్ణుడు రోటికి కట్టబడి నవ్వుతూ కూర్చున్నాడు. "నా కొడుక్కి ఏమైపోతుందో" అని యశోదమ్మ ఏడుస్తూ వెళ్ళి, ఆ తాళ్లను విప్పి కృష్ణుడిని గట్టిగా గుండెలకు హత్తుకుంది.

    ఉదరము (కడుపు) నందు దామము (తాడు) చేత కట్టబడినవాడు కాబట్టి, ఆ రోజు నుండి శ్రీకృష్ణుడికి "దామోదరుడు" అనే సార్థక నామం వచ్చింది.

    ఈ లీలను, భగవంతుని మాయను తలచుకుంటూ భాగవతంలో పోతన గారు ముగింపుగా చెప్పిన పరమ అద్భుతమైన పద్యం ఇది:

                       చిక్కడు సిరి కౌగిటిలో జిక్కడు సనకాదియోగి చిత్తాబ్జములన్

                     జిక్కడు శ్రుతిలతికావళి జిక్కె నతడు లీల దల్లిచేతన్ ఱోలన్

సాక్షాత్తు లక్ష్మీదేవి (సిరి) కౌగిలికైనా, సనక సనందనాది మహాయోగుల హృదయ పద్మాల (చిత్తాబ్జములన్) కైనా, వేద వేదాంగాల (శ్రుతిలతికావళి) కైనా లభించని (చిక్కని) ఆ పరమాత్ముడు... కేవలం తన తల్లి అయిన యశోదమ్మ నిష్కల్మషమైన ప్రేమకు లొంగి, ఎంతో సులువుగా (లీలన్) ఆమె చేతికి చిక్కి, రోటికి కట్టుబడ్డాడు!

భగవంతుడిని ధనంతోనో, అధికారంతోనో, బలంతోనో బంధించలేము. కేవలం యశోదమ్మ లాంటి నిష్కల్మషమైన ప్రేమ, భక్తి అనే రెండు అంగుళాల తాడుతో మాత్రమే ఆ పరమాత్ముడిని మన హృదయానికి కట్టేసుకోగలము.


14, మే 2026, గురువారం

 

:: గోశాలలో గుప్త నామకరణం: గర్గాచార్యుల దివ్య దర్శనం :: 

    శ్రీకృష్ణుడు నంద ప్రజలో పెరుగుతున్న సమయంలో, ఒకనాడు యదువంశ కులగురువు, మహాతపస్వి అయిన గర్గాచార్యులు నందుని ఇంటికి విచ్చేస్తారు. ఆయన జ్యోతిష్య శాస్త్రంలో అఖండ పండితుడు. నందమహారాజు పరమ సంతోషంతో ఎదురేగి, అర్ఘ్యపాద్యాదులతో సత్కరించి, "స్వామీ! మీ వంటి మహాత్ములు గృహస్థుల ఇళ్లకు రావడం మా పూర్వజన్మ సుకృతం. నా కుమారులకు జాతక సంస్కారాలు నిర్వహించి, శుభప్రదమైన నామకరణం చేయండి" అని వినమ్రంగా వేడుకుంటూ ఈ విధంగా అంటాడు:

జ్యోతిశ్శాస్త్రులకెల్ల మేటరివి తేజోమూర్తి వాశాంత వి

ఖ్యాత స్ఫూర్తివి బ్రహ్మబోధనుడ వాకర్ణింపు నాపల్కు ని

ర్నీతుండైన గురుండు మానవులకున్ విప్రోత్తముండండ్రు నీ

చాతౌర్యంబున నీకుమారులకు సంస్కారంబు గావింపవే!

 "జ్యోతిష్య శాస్త్రజ్ఞులందరిలోనూ శ్రేష్ఠుడవైనవాడా! తేజోమూర్తివి, దిక్కులన్నిటా వ్యాపించిన కీర్తి గలవాడా! బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించగల ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా! నా విన్నపాన్ని ఆలకించు. లోకంలో మానవులకు శాస్త్రవిధిని అనుసరించే గురువే దిక్కు అని పెద్దలు చెప్తారు. కాబట్టి, నీ నేర్పుతో నా కుమారులకు జాతకకర్మ, నామకరణాది సంస్కారాలను దయతో నెరవేర్చు స్వామీ!" అని నందుడు ప్రార్థించాడు.

    నందుని కోరిక విన్న గర్గాచార్యులు ఒక చిక్కును వివరిస్తారు. "నందా! నేను యాదవుల పురోహితుడిని. కంసుడు దేవకీ వసుదేవుల ఎనిమిదవ సంతానం కోసం గాలిస్తున్నాడు. నేను ఇక్కడకు వచ్చి మీ పిల్లలకు నామకరణం చేశానని తెలిస్తే, వీరు వసుదేవుని సంతానమేమో అని కంసుడు అనుమానిస్తాడు. ఆ అనుమానం ఈ పసిపాపల ప్రాణాలకు ముప్పు తెచ్చే అవకాశం ఉంది" అని హెచ్చరిస్తారు. రాజకీయం మరియు భక్తి రెండింటినీ మేళవించి గర్గాచార్యులు మాట్లాడిన తీరు ఇక్కడ గమనార్హం.

    దానికి నందుడు స్పందిస్తూ, ఎవరికీ తెలియకుండా అత్యంత రహస్యంగా ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిద్దామని సూచిస్తాడు. ఏ విధమైన బాజాభజంత్రీలు లేకుండా, పవిత్రమైన గోవుల సమక్షంలో, గోశాల మధ్యలో నామకరణోత్సవం నిరాడంబరంగా మొదలవుతుంది. లోక రక్షకుడైన పరమాత్మకు లోకమంతటా చాటి చెప్పి పండుగ చేయాలని ఉన్నా, రక్షణ దృష్ట్యా ఆ తండ్రి పడే తపన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

    ముందుగా రోహిణీ నందనుడిని చూసి గర్గాచార్యులు ఇలా అంటారు: "నందా! ఈ బాలుడు తన గుణగణాలతో చుట్టుపక్కల వారందరినీ ఆనందింపజేస్తాడు, కాబట్టి ఇతడు 'రాముడు' అని పిలవబడతాడు. అత్యంత బలశాలి కాబట్టి 'బలు' డనీ, ఒక గర్భం నుండి లాగబడి మరొక గర్భంలో ప్రవేశపెట్టబడినవాడు కావటం చేత 'సంకర్షణుడు' అని పిలవబడతాడు" అని చెప్పి 'బలరాముడు' గా నామకరణం చేశాడు.

    తరువాత యశోదమ్మ ఒడిలో ఉన్న నీలమేఘ శ్యాముని చూసి గర్గాచార్యులు పరవశించిపోతారు. "ఈ బాలుడు గత యుగాలలో తెలుపు, ఎరుపు, పసుపు వర్ణాలను ధరించాడు. ఇప్పుడు ఈ ద్వాపరంలో నీల వర్ణంలో (నల్లగా) ఉన్నాడు కాబట్టి 'కృష్ణుడు' అని పిలవండి. వసుదేవుని కుమారుడు కాబట్టి 'వాసుదేవుడు' అని కూడా ఇతనిని పిలవవచ్చు. నందా! ఈ బాలుడికి అనేక గుణాలు, రూపాలు, కర్మలు ఉండటం చేత ఇంకా ఎన్నో పేర్లు వస్తాయి. ఈ బిడ్డవల్ల మీరు అన్ని దు:ఖాలనుండీ గట్టెక్కుతారు. అంతేకాదు, ఈ బాలుడి వల్ల దుష్ట శిక్షణం, శిష్ట రక్షణం కూడా జరుగుతుంది. ఈ కుమారుడు శ్రీమహావిష్ణువుతో సమానమైన వాడు. ఇతడు ఉన్నచోట ధర్మం, విజయం స్థిరంగా ఉంటాయి" అని ఆ పరమాత్మ తత్వాన్ని నందుడికి సూచనప్రాయంగా తెలియజేస్తారు.

    నామకరణం ముగిసిన తర్వాత గర్గాచార్యులు ఆశీర్వదించి వెళ్లిపోతారు. నందుడు, యశోదమ్మ తమ అదృష్టానికి మురిసిపోతారు. సాక్షాత్తు పరమాత్మే తమ ఇంట్లో బిడ్డగా పెరుగుతున్నాడన్న సత్యాన్ని గర్గాచార్యులు సూచనప్రాయంగా చెప్పడంతో నందుని హృదయం భక్తితో నిండిపోతుంది. గోకులంలో గోపికలందరికీ తమ ముద్దుల కన్నయ్యకు "కృష్ణ" అనే పేరు దొరికిందని తెలిసి సంబరాలు చేసుకుంటారు.

    బ్రహ్మాది దేవతలకు కూడా లభించని ఆ పరమాత్మ దర్శనం, నామకరణ భాగ్యం ఒక గోశాలలో అతి సామాన్యంగా జరగడం భగవంతుని 'సౌలభ్యాన్ని' (భక్తులకు సులభంగా దొరికే గుణం) చాటిచెబుతుంది.

13, మే 2026, బుధవారం

 

. హనుమంతుడు తన గుండెను ఎందుకు చీల్చుకున్నాడు?

    శ్రీరామచంద్రుడి పట్టాభిషేక మహోత్సవం అయోధ్యలో వైభవంగా జరుగుతోంది. ఆనందోత్సాహాల మధ్య, సీతాదేవి తనకు లంకలో, అశోకవనంలో అండగా నిలిచి, రామకార్యాన్ని సాధించిన హనుమంతుడిపై ఉన్న అమితమైన వాత్సల్యంతో, తన మెడలోని అమూల్యమైన నవరత్నాలు పొదిగిన హారాన్ని తీసి బహుమతిగా ఇస్తుంది. ఆ హారం సామాన్యమైనది కాదు; ఎంతో విలువైనది, పవిత్రమైనది.

    కానీ, హనుమంతుడు ఆ హారాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకుని, సంతోషపడడానికి బదులు వింతగా ప్రవర్తించడం మొదలుపెట్టాడు. హారంలోని ప్రతి ముత్యాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తూ, నోటితో కొరికి, చెవి దగ్గర పెట్టుకుని వింటూ, ఆ తర్వాత ఒక్కొక్కదాన్ని కింద పారేయసాగాడు.

    ఇది చూసి సభలోని లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, ఇతర మంత్రులు, ప్రజలు ఆశ్చర్యపోయారు. కొందరు "కోతి బుద్ధి పోనిచ్చుకోలేదు, అంత విలువైన హారాన్ని ముక్కలు చేస్తోంది" అని ముక్కున వేలేసుకున్నారు. సభలో ఒకరు లేచి, "ఆంజనేయా! మాత సీతాదేవి ప్రేమతో ఇచ్చిన అంత అమూల్యమైన ముత్యాల హారాన్ని అలా ఎందుకు పాడుచేస్తున్నావు?" అని ప్రశ్నించారు.

    అప్పుడు హనుమంతుడు ఎంతో వినయంగా, అంతే దృఢంగా ఇలా అన్నాడు: "నాకు వస్తువుల విలువతో పనిలేదు. ఏ వస్తువులోనైతే నా ప్రభువైన శ్రీరామచంద్రుడి నామం వినబడదో, ఏ రత్నంలోనైతే నా సీతారాముల రూపం కనిపించదో... అది ఎంత విలువైనదైనా సరే, నాకు అది కేవలం ఒక రాతి ముక్కతో సమానం, వ్యర్థం! ఈ ముత్యాలలో నా రాముడి నామం ఉందేమోనని కొరికి, విని చూశాను. ఇందులో రాముడు లేడు, అందుకే పారేస్తున్నాను."

    హనుమంతుడి మాటలు విన్న సభికులలో ఒకరు పరిహాసంగా, "అంజనీపుత్రా! అంతా రామమయం అంటున్నావు సరే... మరి నీ శరీరంలో, నీ రక్తమాంసాలలో రాముడు ఉన్నాడా?" అని నిలదీశారు.

    ఆ మాట వినడమే ఆలస్యం... హనుమంతుడికి రోమం రోమం నిక్కబొడుచుకుంది. భక్తిభావంతో ఆయన కళ్ళు ఎర్రబడ్డాయి. ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, తన పదునైన గోళ్లతో తన వక్షస్థలాన్ని (రొమ్మును) నిలువునా చీల్చాడు.

    హనుమంతుడి చీల్చిన గుండె లోపల, సాక్షాత్తు శ్రీరామచంద్రుడు, సీతాదేవి లక్ష్మణ సమేతంగా దివ్యమంగళ స్వరూపంతో కొలువై ఉన్నారు. అంతేకాదు, హనుమ ప్రతి రక్తపు చుక్క నుండి, ప్రతి నరం నుండి 'రామ... రామ... రామ...' అనే నామస్మరణ మారుమ్రోగుతోంది.

    ఈ అద్భుత దృశ్యాన్ని చూసి లక్ష్మణుడితో సహా సభలోని వారంతా హనుమంతుడి పాదాలపై పడి క్షమాపణలు వేడుకున్నారు. శ్రీరాముడు స్వయంగా లేచి వచ్చి, హనుమంతుడిని గాఢంగా కౌగిలించుకుని, తన అమృత హస్తంతో ఆయన గాయాన్ని మాయం చేశాడు.

    బాహ్య సౌందర్యం, సంపద కంటే అంతర్గత భక్తి, నమ్మకం గొప్పవని చెప్పడానికి ఈ ఘట్టమే నిదర్శనం. భగవంతుడు గుడులలోనో, గోపురాలలోనో కాదు... నిష్కల్మషమైన భక్తుడి హృదయంలోనే కొలువై ఉంటాడని హనుమంతుడు ఈ జగత్తుకు చాటిచెప్పాడు. అందుకే ఆయన 'భక్త శిరోమణి' అయ్యాడు.

 

:: గణపతికి గరిక పూజ ఎందుకు చేస్తారు? :: 

    మన సనాతన ధర్మంలో విఘ్నేశ్వరుడి పూజకు గరికకు ఉన్న ప్రాధాన్యత అంతా ఇంతా కాదు. వినాయక చవితి పూజలో 21 రకాల పత్రాలు (ఆకులు) సమర్పించినప్పటికీ, గరికకు ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దీని వెనుక పురాణాలలో ఒక అద్భుతమైన కథ ప్రచారంలో ఉంది.

    పూర్వం అనలాసురుడు అనే భయంకరమైన రాక్షసుడు ఉండేవాడు. 'అనలము' అంటే అగ్ని. ఆ పేరుకు తగ్గట్టే ఆ రాక్షసుడు తన కంటిచూపుతోనే నిప్పులు కురిపిస్తూ, లోకాలన్నింటినీ తగలబెడుతూ, మునులను, దేవతలను తీవ్రంగా వేధించేవాడు. ఆ రాక్షసుడి అరాచకాలను భరించలేక దేవతలంతా వెళ్లి విఘ్ననాయకుడిని శరణు వేడుకున్నారు. లోక కళ్యాణం కోసం వినాయకుడు ఆ అనలాసురుడితో యుద్ధం చేసి, చివరకు ఆ రాక్షసుడిని నిలువునా మ్రింగివేస్తాడు.

    రాక్షసుడైతే అంతమయ్యాడు కానీ, అగ్ని స్వరూపుడైన అనలాసురుడిని మ్రింగడం వల్ల వినాయకుడి కడుపులో విపరీతమైన మంట, వేడి ప్రారంభమవుతాయి. ఆ తాపానికి గణపతి విలవిలలాడిపోతాడు.

    స్వామివారి కడుపు మంటను చల్లార్చడానికి దేవతలు అనేక ప్రయత్నాలు చేశారు. దేవేంద్రుడు అమృతాన్ని తెచ్చి ఇచ్చాడు, కానీ లాభం లేకపోయింది.  పరమశివుడు గంగాజలంతో అభిషేకం చేశాడు, అయినా వేడి తగ్గలేదు. శీతలత్వాన్ని ఇచ్చే చంద్రుడిని తెచ్చి వినాయకుడి తలపై ఉంచారు, అయినా ఆ తాపం శాంతించలేదు.

    ఆ సమయంలో అక్కడికి వచ్చిన కశ్యపాది మహర్షులు ఒక ఉపాయాన్ని ఆలోచించారు. ప్రకృతిలోనే అత్యంత చలువ చేసే గుణం ఉన్న 21 గరిక పోచలను సేకరించి, వాటిని వినాయకుడి తలపై ఉంచారు. ఆశ్చర్యకరంగా, అంతటి గంగాజలానికి, చంద్రుడికి లొంగని ఆ కడుపు మంట, కేవలం ఆ 21 గరిక పోచల స్పర్శతో వెంటనే తగ్గిపోయింది. వినాయకుడి శరీరం చల్లబడి, స్వామి ప్రశాంతతను పొందాడు.

    తన తాపాన్ని చల్లార్చిన గరికపై సంతోషించిన గణేశుడు ఇలా వరం ఇస్తాడు: "గరిక చాలా చలువ చేసే గుణం కలది, పవిత్రమైనది. ఎవరైతే నాకు భక్తితో 21 గరిక పోచలతో 'దూర్వాయుగ్మ పూజ' (జంట గరికల పూజ) చేస్తారో, వారి జీవితంలో వచ్చే అన్ని విఘ్నాలను తొలగిస్తాను. వారికి ఆయురారోగ్యాలు, సుఖసంతోషాలు ప్రసాదిస్తాను." అని. 

    అందుకే నాటి నుండి నేటి వరకు వినాయక చవితి రోజున అలాగే ప్రతి మంగళవారం, సంకష్టహర చతుర్థి రోజుల్లో వినాయకుడికి గరికతో పూజ చేయడం ఆనవాయితీగా మారింది. గరిక అనేది కేవలం ఒక గడ్డి పరక కాదు, అది అహంకారాన్ని తగ్గించే వినయానికి, శీతలత్వానికి ప్రతీక. ఇంతటి మహత్యం ఉన్న గరికతో ఆ లంబోదరుడిని పూజించి, స్వామి కృపకు పాత్రులమవుదాం.  ఓం గం గం గణపతయే నమ: 


 

శివుడు అభిషేక ప్రియుడు ఎందుకు? (1 నిమిషం)

క్షీరసాగర మథనంలో అమృతం కంటే ముందు 'హాలాహలం' అనే భయంకరమైన విషం పుట్టింది. ఆ విషాగ్నికి లోకాలు మాడిపోతుంటే, శివుడు దానిని తన గుక్కెట్లో మింగి గొంతులో బంధిస్తాడు. దీనివల్ల ఆయన కంఠం నీలం రంగులోకి మారి 'నీలకంఠుడు' అయ్యాడు. అయితే, ఆ విషం కలిగించే విపరీతమైన ఉష్ణం వల్ల శివుడి శరీరం నిరంతరం తపిస్తూ ఉంటుంది. ఆ వేడిని తగ్గించడానికి దేవతలు గంగానదిని శివుడి జటలలో ఉంచారు, తలపై చంద్రుడిని ధరింపజేశారు. భక్తులు చేసే నీటి, పాల అభిషేకాలు ఆ తాపాన్ని చల్లబరిచి శివుడికి శాంతిని కలిగిస్తాయి. అందుకే శివుడిని మనం 'అభిషేక ప్రియుడు' అని పిలుచుకుంటాం.

 

విష్ణుమూర్తి నీలి రంగు రహస్యం (1 నిమిషం)

శ్రీమహావిష్ణువును మనం 'మేఘశ్యామ వర్ణుడు' అని పిలుస్తాం. దీని వెనుక ఒక తాత్విక అర్థం ఉంది. ఈ సృష్టిలో అనంతమైనవి రెండే రెండు—ఒకటి ఆకాశం, రెండు సముద్రం. ఈ రెండూ మన కంటికి నీలి రంగులో కనిపిస్తాయి. భగవంతుడు కూడా అనంతమైనవాడు, సర్వాంతర్యామి. అంటే ఆయన లేని చోటు లేదు. తన అనంతత్వాన్ని సూచించడానికి విష్ణుమూర్తి నీలి రంగును కలిగి ఉంటాడు. అలాగే నీలి రంగు ప్రశాంతతకు, లోతుకు చిహ్నం. ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా సముద్రం లాంటి గంభీరతతో, ఆకాశం లాంటి విశాల హృదయంతో ధర్మాన్ని కాపాడతానని ఆయన రూపం మనకు సందేశాన్ని ఇస్తుంది.

 :: కుమారస్వామికి నెమలి ఎలా వాహనమైంది? కోడి  జెండా చిహ్నం ఎలా అయింది? 

    పూర్వం తారకాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించిన తర్వాత, దేవతల సేనాధిపతి అయిన కుమారస్వామి (కార్తికేయుడు), ఆ తారకాసురుడి సోదరుడైన 'శూరపద్ముడు' అనే మరో మహా బలశాలైన రాక్షసుడితో యుద్ధం చేయవలసి వస్తుంది. శూరపద్ముడు అసాధారణ శక్తులు కలవాడు. అతను అహంకారంతో దేవతలను ఇక్కట్లకు గురిచేస్తూ ఉంటాడు. శివకుమారుడైన కార్తికేయుడికి, శూరపద్ముడికి మధ్య భీకరమైన యుద్ధం జరుగుతుంది.

    యుద్ధంలో కార్తికేయుడి పరాక్రమాన్ని తట్టుకోలేక, తన శక్తులన్నీ క్షీణిస్తున్న వేళ, శూరపద్ముడు మాయావిలా మారిపోతాడు. రణరంగం నుండి తప్పించుకోవడానికి సముద్రం మధ్యలో ఒకే ఒక్క పెద్ద మామిడి చెట్టు రూపంలో మారి, రహస్యంగా దాక్కుంటాడు. జగద్గురువైన కుమారస్వామికి ఆ రాక్షసుడి మాయ తెలియనిదా?

    స్వామి వెంటనే తన చేతిలో ఉన్న అమోఘమైన, అత్యంత శక్తివంతమైన 'వేలు' (శక్తి ఆయుధం)ని ఆ మామిడి చెట్టు వైపు విసురుతాడు. ఆ దైవిక ఆయుధం వెళ్ళి, ఆ చెట్టును నిలువునా రెండు భాగాలుగా చీల్చేస్తుంది. దైవశక్తి తగలగానే శూరపద్ముడిలోని రాక్షస మాయ తొలగిపోతుంది. ఆ చీలికలలో ఒక భాగం అందమైన నెమలిగా, మరొక భాగం తీక్షణమైన కోడిగా రూపాంతరం చెందుతాయి.

    రెండుగా మారిన ఆ రూపాలకు అప్పటికే జ్ఞానోదయం కలిగి, తన తప్పును తెలుసుకుంటాడు ఆ రాక్షసుడు. అహంకారం నశించి, స్వామి పాదాలపై పడి శరణు వేడుతాడు. శరణాగత రక్షకుడైన, కరుణామయుడైన ఆ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుడు శూరపద్ముడిని మన్నిస్తాడు. శత్రువునైనా సరే కరుణించి, ఆ నెమలిని తన శాశ్వత వాహనంగా స్వీకరిస్తాడు. అలాగే కోడిని తన ధ్వజం (జెండా) మీద విజయ చిహ్నంగా అలంకరించుకుంటాడు.

    ఈ విధంగా, తనను చంపడానికి వచ్చిన ఒక క్రూర రాక్షసుడిని సైతం శిక్షించి వదిలేయకుండా, అతనిలోని అహంకారాన్ని మాత్రమే తుడిచేసి, తన సేవకుడిగా, వాహనంగా మార్చుకున్న పరమ దయామయుడు మన కార్తికేయుడు. .

 

. శివుడు 'నీలకంఠుడు' ఎందుకు అయ్యాడు? (2:30 నిమిషాలు)

నేపథ్యం: దేవతలు, రాక్షసులు కలిసి అమృతం కోసం 'క్షీరసాగర మథనం' చేస్తున్న సందర్భం అది. మందర పర్వతాన్ని కవ్వంగా, వాసుకి అనే సర్పమును తాడుగా చేసుకుని సముద్రాన్ని మథిస్తున్నారు.

కథనం: అమృతం కంటే ముందు సముద్రం నుండి 'హాలాహలం' అనే భయంకరమైన విషం పుట్టింది. ఆ విషం నుండి వెలువడే మంటలు, పొగలు విశ్వాన్ని దహించివేస్తున్నాయి. ప్రాణికోటి మనుగడ ప్రమాదంలో పడింది. అప్పుడు దేవతలంతా కైలాసానికి వెళ్లి పరమశివుడిని వేడుకుంటారు. లోకాలను రక్షించడం కోసం శివుడు ఆ విషాన్ని తనే స్వీకరించడానికి సిద్ధపడతాడు. విషాన్ని తన దోసిట్లోకి తీసుకుని తాగుతున్న సమయంలో, పార్వతీ దేవి కంగారు పడి ఆ విషం శివుడి ఉదరంలోకి వెళ్లకుండా ఆయన కంఠాన్ని గట్టిగా నొక్కి పడుతుంది.

దీనివల్ల ఆ విషం శివుడి గొంతులోనే ఆగిపోయి, ఆయన కంఠాన్ని నీలం రంగులోకి మార్చేస్తుంది. అప్పటి నుండి ఆయనకు 'నీలకంఠుడు' అనే పేరు వచ్చింది. ఆ విషం యొక్క విపరీతమైన వేడికి శివుడి శరీరం తాపంతో రగిలిపోతుంటే, దేవతలు ఆయనను చల్లబరచడానికి గంగానదిని జటలలో ఉంచి, చంద్రుడిని తలపై అలంకరించి, నిరంతరం జలంతో అభిషేకం చేశారు.

ముగింపు: ఈ గాథ మనకు ఒక గొప్ప జీవన పాఠాన్ని నేర్పుతుంది. లోకం కోసం కష్టాలను (విషాన్ని) మనం భరించి, ఇతరులకు మేలు (అమృతం) చేయాలనేదే శివుడి చర్యలోని అంతరార్థం. మనం చేసే అభిషేకం కేవలం సంప్రదాయం మాత్రమే కాదు, లోక రక్షకుడైన ఆ శివుడి పట్ల మన కృతజ్ఞతా భావం.

 


:: శ్రీకృష్ణుడి నెమలి పించం - ప్రకృతితో అనుబంధం ::

    శ్రీకృష్ణుడు అంటేనే ప్రేమ, సంగీతం, లీలా వినోదం మరియు ప్రకృతికి ప్రతిరూపం. రాజులందరూ రత్నాలు, వజ్రాలు పొదిగిన సువర్ణ కిరీటాలను ధరిస్తే, ఆ జగన్నాటక సూత్రధారి అయిన కృష్ణ పరమాత్మ మాత్రం తన శిరస్సుపై ఎప్పుడూ ఒక నెమలి పించాన్ని అలంకరించుకుంటాడు. ఆ దివ్యమైన నెమలి పించం వెనుక ఒక మధురమైన, అంతకన్నా పవిత్రమైన కథ ఉంది.

    అది వర్షరుతువు సమయం. ఆకాశం నల్లని మబ్బులతో నిండి ఉంది. బృందావనంలోని గోవర్ధన గిరి సానువుల్లో, యమునా నదీ తీరాన శ్రీకృష్ణుడు తన అధరాలపై వేణువును ఉంచి మురళీ గానం ప్రారంభించాడు. ఆ రాగానికి కేవలం గోపికలు, మానవులే కాదు... అడవిలోని పశుపక్షాదులు, చెట్లు, చేమలు కూడా మైమరిచిపోయాయి. గాలీ వీచడం ఆపింది, యమునా నది ప్రవాహం స్తంభించి ఆ గానలహరిని వినసాగింది.

    ఆ వేణునాదం మేఘాల గర్జనలా, మధురమైన అమృత వర్షంలా వినిపించడంతో, అడవిలోని నెమళ్లన్నీ తన్మయత్వం చెందాయి. కృష్ణుడిని మేఘ శ్యాముడిగా (నల్లని మబ్బుగా) భావించి, పరమానందంతో తమ ఈకలను విప్పి విరిచేసి, ఆయన చుట్టూ చేరి నాట్యం చేయడం మొదలుపెట్టాయి. ఆ నృత్యం ఎంత అద్భుతంగా, లయబద్ధంగా ఉందంటే... సాక్షాత్తు ఆకాశం నుండి గంధర్వులు, దేవతలు కూడా ఆశ్చర్యంతో వీక్షించ సాగారు. కృష్ణుడు కూడా ఆ నెమళ్ల ఉత్సాహాన్ని చూసి, నవ్వుతూ వాటితో పాటు తాను కూడా నృత్యం చేశాడు.

    నాట్యం ముగిసిన తర్వాత, అలసిపోయిన నెమళ్లన్నీ కృష్ణుడి చుట్టూ వినమ్రంగా నిలబడ్డాయి. అందులో నెమళ్ల రాజు ముందుకు వచ్చి, కృష్ణుడి పాదాలకు నమస్కరించి గద్గద స్వరంతో ఇలా అంది:

"స్వామి! నీ దివ్య గానంతో మా జన్మలు ధన్యమయ్యాయి. ఈ సృష్టిలోనే లభించని ఆనందాన్ని మాకు ప్రసాదించావు. నీకు కృతజ్ఞతగా, మా ఆనందానికి గుర్తుగా ఏదైనా బహుమతి ఇవ్వాలని ఉంది. కానీ మేము అడవి జీవులం, మా దగ్గర వజ్రవైఢూర్యాలు లేవు. మమ్మల్ని మేమే నీకు ఇచ్చుకోలేం. అందుకే మాకు ప్రాణ సమానమైన, మా అందానికి నిదర్శనమైన ఈ నెమలి పించాలను నీకు సమర్పిస్తున్నాము."

    అలా చెప్తూ, ఆ నెమళ్ల రాజు తన పించం నుండి ఒక సుందరమైన ఈకను రాల్చి, భక్తితో కృష్ణుడి పాదాల చెంత ఉంచింది. మిగిలిన నెమళ్లు కూడా అలాగే చేశాయి.

    శ్రీకృష్ణుడు ఆ మూగజీవుల నిష్కల్మషమైన, కల్తీ లేని ఆ అపారమైన ప్రేమకు చలించిపోయాడు. లోకేశుడైన ఆయనకు ఆ నెమలి ఈక కోట్లాది సువర్ణ సింహాసనాల కన్నా మిన్నగా అనిపించింది. ఎంతో ఆదరంగా, గౌరవంగా ఆ నెమలి పించాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకుని, తన ముఖంపై ఒత్తుకుని, వెంటనే దానిని తన కిరీటంలో అత్యున్నత స్థానంలో అలంకరించుకున్నాడు. "మీ ప్రేమకు గుర్తింపుగా ఈ పించం ఎల్లప్పుడూ నా శిరస్సుపైనే ఉంటుంది" అని ఆ జీవులకు అభయమిచ్చాడు.

    భగవంతుడికి మన ధన సంపదలు, అహంకారంతో ఇచ్చే కానుకలు అవసరం లేదు; ఆయనకు కావలసింది కేవలం మన మనసులోని పవిత్రమైన ప్రేమే అని చెప్పడానికి ఈ కథే ఒక నిదర్శనం. ప్రకృతిని మనం ఎంతగా ప్రేమిస్తే, భగవంతుడు అంతగా మనకు దగ్గరవుతాడు. ప్రకృతినే తన ఆభరణంగా మార్చుకున్న ఆ కృష్ణ పరమాత్మ తత్వం, సృష్టిలోని ప్రతి జీవిని ప్రేమించాలనే గొప్ప సందేశాన్ని మనకు అందిస్తుంది.

11, మే 2026, సోమవారం

:: తృణావర్తుని సంహారం :: 

     శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ లీలలు అనంతం, మధురం. అందులోనూ బాలకృష్ణుని లీలలు భక్తులకు పరమానందం కలిగిస్తాయి. ఈరోజు మనం కంసుడు పంపిన అసురులలో ఒకడైన తృణావర్తుని సంహారం గురించి వివరంగా తెలుసుకుందాం.

    రేపల్లెలో బాలకృష్ణుని అల్లరి చేష్టలు రోజురోజుకూ పెరుగుతున్నాయి. యశోదమ్మ తన ముద్దుల పట్టిని చూసుకుంటూ మురిసిపోతుండేది. ఒకరోజు యశోదమ్మ కృష్ణుడిని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకుని లాలిస్తోంది. అకస్మాత్తుగా ఆ చిన్నారి కృష్ణుడు ఆమెకు కొండంత బరువుగా అనిపించాడు. శిశువు బరువును భరించలేక, విస్మయానికి గురైన యశోదమ్మ, తన బిడ్డను మెల్లగా నేల మీద పడుకోబెట్టి, తన ఇంటి పనుల్లో నిమగ్నమైంది.

    అదే సమయంలో, కంసుడి ఆజ్ఞ మేరకు తృణావర్తుడు అనే అసురుడు సుడిగాలి రూపంలో గోకులంలోకి ప్రవేశించాడు. ఆ రాక్షసుడు తన మాయాశక్తితో ఆకాశమంతటా ఇసుకను, ధూళిని చిమ్ముతూ, భయంకరమైన శబ్దం చేస్తూ సుడిగాలిలా విరుచుకుపడ్డాడు.

    సుడిగాలి ధాటికి గోకులమంతా ఒక్కసారిగా చీకటి మయమైపోయింది. కళ్లు కూడా తెరవలేని పరిస్థితి. యశోదమ్మ తన బిడ్డను పడుకోబెట్టిన చోటికి పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చింది. కానీ, అక్కడ కృష్ణుడు లేడు! తృణావర్తుడు సుడిగాలి రూపంలో వచ్చి ఆ చిన్నారిని ఆకాశంలోకి ఎత్తుకుపోయాడు.

    ఆ సమయంలో యశోదమ్మ పడిన ఆవేదన వర్ణనాతీతం. ఆ సందర్భంలోనిదే ఈ పద్యం:

ఇక్కడ బెట్టితిం దనయుడిక్కడ నాడుచునుండె గాలి దా

నెక్కడినుండి వచ్చె శిశువెక్కడి మార్గము పట్టిపోయె నే

నెక్కడ జొత్తునంచు గమలేక్షణ గ్రేపు దొఱంగి ఖిన్నయై

సొక్కుచు వ్రాలు గోవుక్రియ భూస్థలి వ్రాలె దురంత చింతయై

    "అయ్యో! నా కుమారుడిని ఇక్కడే కదా పడుకోబెట్టాను! ఇక్కడే కదా వాడు ఆడుకున్నాడు! ఈ సుడిగాలి ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? నా బిడ్డ ఏ మార్గాన కొట్టుకుపోయాడు? నేను ఎక్కడికి వెళ్లి వెతకాలి?" అంటూ కమలాల వంటి కన్నులున్న యశోదమ్మ, తన దూడను కోల్పోయిన ఆవులాగా దీనంగా రోదిస్తూ, దుఃఖంతో నేలపై పడిపోయింది.

    ఇక ఆకాశంలో, తృణావర్తుడు కృష్ణుడిని తీసుకుని మేఘాల చాటుకు వెళ్ళిపోయాడు. వాడు కృష్ణుడిని కింద పడేసి చంపాలనుకున్నాడు. కానీ, కృష్ణుడు తన మహిమతో బరువును విపరీతంగా పెంచేశాడు. సుడిగాలి రూపంలో ఉన్న ఆ రాక్షసుడికి ఆ చిన్నారి బరువు ఒక మహా పర్వతంలా అనిపించింది. వాడు కృష్ణుడిని వదిలేద్దామన్నా వదలలేని పరిస్థితి.

    కృష్ణుడు తన చిన్నారి చేతులతో ఆ రాక్షసుడి కంఠాన్ని గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. ఉక్కిరిబిక్కిరి అయిన తృణావర్తుడు కళ్లు బైర్లు కమ్మి, ప్రాణాలు విడిచి కింద పడిపోయాడు. ఒక పెద్ద శిల మీద ఆ రాక్షసుడు పడగా, వాని రొమ్ము మీద చిరునవ్వులు చిందిస్తూ బాలకృష్ణుడు సురక్షితంగా కూర్చుని ఉన్నాడు.

    ధూళి అణిగిపోయి, గాలి శాంతించాక గోపికలు, గోపకులు పరుగున వచ్చి చూశారు. రాక్షసుడు మరణించి ఉండటం, అతని మీద క్షేమంగా ఉన్న కృష్ణుడిని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు. యశోదమ్మ పరుగున వచ్చి తన బిడ్డను గుండెలకు హత్తుకుంది. భగవంతుడైన కృష్ణుడు తమ మధ్యే ఇలా బాలుడిగా ఉన్నాడని తెలుసుకున్న భక్తులు పులకించిపోయారు.

    ఆ పరమాత్మను దర్శించుకున్న భాగ్యాన్ని తలచుకుంటూ భక్తులు అనుకున్న మాటలను పోతన గారు భాగవతంలో ఇలా అద్భుతంగా వివరించారు:

గతజన్మంబుల నేమి నోచితిమొ? యాగశ్రేణులేమేమి సే

         సితిమొ? యెవ్వరికేమి వెట్టితిమొ? యేచింతారతిం బ్రొద్దు బు

         చ్చితిమొ? సత్యము లేమి పల్కితిమొ? యే సిద్ధప్రదేశంబు ద్రొ

         క్కితిమో?  యిప్పుడు చూడగంటిమిచటం గృష్ణార్భకున్ నిర్భయున్

     ప్రాణాపాయం నుండి తప్పించుకుని, రాక్షసుని సంహరించి క్షేమంగా తిరిగొచ్చిన బాలకృష్ణుడిని చూసి గోపికలు, గోపకులు ఇలా అనుకుంటున్నారు: "గత జన్మల్లో మేము ఎలాంటి నోములు నోచుకున్నామో! ఎన్ని యజ్ఞ యాగాదులు చేశామో! ఎందరికి ఏమేమి దానాలు ఇచ్చామో! ఏ పుణ్య తీర్థాలను దర్శించామో! అందుకే ఈనాడు భయం అనేది లేని ఆ పరమాత్మను, ఈ చిన్నారి కృష్ణుడిని కళ్లారా చూసే భాగ్యం మాకు కలిగింది."

    తృణావర్తాసుర వధ కేవలం ఒక రాక్షస సంహారం మాత్రమే కాదు, అది భగవంతుని శరణాగతి తత్త్వాన్ని చాటిచెబుతుంది. గాలి రూపంలో వచ్చి అందరినీ భయపెట్టాలని చూసిన అసురుడికి, భగవంతుడు తన 'బరువు'తో (గురుత్వంతో) అహంకారాన్ని అణచివేశాడు. ఎంతటి ఆపద వచ్చినా, తనను నమ్ముకున్న వారిని (యశోదమ్మ, గోపికలు) కృష్ణుడు కాపాడతాడు అనే నమ్మకాన్ని ఈ లీల కలిగిస్తుంది.

    ఈ విధంగా సుడిగాలి రాక్షసుడిని అంతం చేసి, గోకులంలో మళ్ళీ వెలుగులు నింపాడు బాలకృష్ణుడు. ఆ చిన్ని కృష్ణుని నవ్వులు చూసి రేపల్లె వాసులు తమ కష్టాలన్నీ మరచిపోయారు. లోక రక్షకుడైన ఆ కృష్ణ పరమాత్మను స్మరించుకోవడం మనందరికీ మంగళప్రదం.


 

 :: హనుమంతుడికి సింధూరం పూయడం వెనుక ఉన్న కథ ఏమిటి?:: 

    రావణ సంహారం ముగిసిన తర్వాత, శ్రీరాముడు సీతా లక్ష్మణ సమేతుడై అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ రాముడికి అత్యంత వైభవంగా పట్టాభిషేకం జరిగింది. రామరాజ్యం మొదలైంది. హనుమంతుడు రాముడిని ఒక్క క్షణం కూడా వదలకుండా, సేవ చేస్తూ అక్కడే ఉండిపోయాడు.

     రామ పట్టాభిషేకం జరిగిన కొద్ది రోజుల తర్వాత ఒకరోజు, హనుమంతుడు అంతఃపురంలో సీతాదేవి ప్రసాధన మందిరం (ముస్తాబయ్యే గది) వైపు వెళ్ళాడు. సీతాదేవి అద్దం ముందు కూర్చుని, అత్యంత శ్రద్ధగా తన నుదుట ఎర్రటి రంగు పొడిని (సింధూరం) పూసుకుంటూ ఉండటం చూశాడు. హనుమంతుడికి ఆశ్చర్యం కలిగింది, ఎందుకంటే అతనికి ఇలాంటి ప్రసాధనల గురించి ఏమాత్రం అవగాహన లేదు.

     హనుమంతుడు సీతాదేవి దగ్గరకు వెళ్లి, వినయంగా నమస్కరించి, "అమ్మా! నువ్వు ఆ ఎర్రటి పొడిని నీ నుదుట ఎందుకు పూసుకుంటున్నావు?" అని అడిగాడు. సీతాదేవి చిరునవ్వుతో, "హనుమాన్! ఇది సింధూరం. దీనిని నేను నా భర్త అయిన శ్రీరాముడి దీర్ఘాయువు కోసం (ఆయన ఆయుష్షు పెరగడం కోసం) మరియు ఆయన క్షేమం కోసం నుదుట పూసుకుంటున్నాను. ఇది రాముడికి చాలా ఇష్టం" అని వివరించింది.

    సీతాదేవి మాటలు విన్న హనుమంతుడు ఒక్క క్షణం ఆలోచించాడు. అతని మనస్సులో ఒక అద్భుతమైన, అమాయకమైన తర్కం (Logic) మెదిలింది: "అమ్మ కేవలం నుదుట కొద్దిగా సింధూరం పూసుకుంటేనే, రాముడికి దీర్ఘాయువు లభిస్తే, మరియు అది ఆయనకు ఇష్టమైతే... నేను నా మొత్తం శరీరం అంతా సింధూరం పూసుకుంటే రాముడికి మరిన్ని ఎక్కువ సంవత్సరాల ఆయుష్షు, అనంతమైన క్షేమం లభిస్తుంది కదా!" అని.

    ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా, హనుమంతుడు వెంటనే ప్రసాధన మందిరం నుండి బయటకు వచ్చి, పెద్ద మొత్తం సింధూరం పొడిని సేకరించాడు. ఆ సింధూరాన్ని తన శరీరం అంతటా, తల నుండి కాలి వరకు, മുഖం, చేతులు, తోక... ఎక్కడా ఒక్క అంగుళం కూడా ఖాళీ లేకుండా పూసుకున్నాడు. అతని మొత్తం శరీరం ఎర్రగా మారిపోయింది.

     సింధూరధారణతో ఉన్న హనుమంతుడు శ్రీరాముడు కొలువున్న సభా మందిరానికి వెళ్ళాడు. సభలోని వారందరూ ఆ ఎర్రటి రూపాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. శ్రీరాముడు, హనుమంతుని మనస్సును, అతని అమాయకపు భక్తిని గ్రహించి, నవ్వి, "హనుమాన్! ఏమిటి ఈ విచిత్ర రూపం?" అని అడిగాడు.

    హనుమంతుడు సంతోషంతో, "ప్రభూ! అమ్మ చెప్పారు, నుదుట సింధూరం పూసుకుంటే మీకు దీర్ఘాయువు, క్షేమం లభిస్తుందని. అందుకే, మీకు మరింత ఎక్కువ ఆయుష్షు, క్షేమం లభించాలని, నేను నా శరీరం అంతా పూసుకున్నాను" అని చెప్పాడు.

    హనుమంతుని ఈ అమాయకపు, గొప్ప భక్తిని చూసిన రాముడు పరవశించిపోయి, అతనిని ఆప్యాయంగా కౌగిలించుకున్నాడు. శ్రీరాముడు ఇలా వరం ఇచ్చాడు: "హనుమాన్! ఈ రోజు నుండి ఎవరైతే నిన్ను సింధూరం పూసి పూజిస్తారో, వారి కోరికలన్నీ నెరవేరుతాయి. మరియు ఈ రోజు నుండి నీ ఈ రూపం 'సింధూర హనుమంతుడు' గా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది."

     అప్పటి నుండి హనుమంతుడికి సింధూరం పూయడం ఒక ముఖ్యమైన పూజా విధానంగా మారింది. ఈ కథ హనుమంతుని భక్తి ఎంతటి అమాయకమైనదో, ఎంతటి నిష్కామమైనదో తెలియజేస్తుంది. భగవంతుడు భక్తుని ప్రేమను మాత్రమే చూస్తాడు అని ఈ కథ మనకు బోధిస్తుంది.

10, మే 2026, ఆదివారం

 

:: మహాభారతంలో ఒకే ఒక అక్షరం కూడా మాట్లాడని పాత్ర ఏది? :: 

    మహాభారతం - లక్ష శ్లోకాలతో కూడిన ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కావ్యం. ఇందులో అనేక పాత్రలు -  కృష్ణుడు, పాండవులు, కౌరవులు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు... ఇలా ప్రతి పాత్రకూ తమదైన ప్రాముఖ్యత, మాటలు, చేష్టలు ఉన్నాయి. కానీ, మీకు తెలుసా? మహాభారతంలోని అత్యంత కీలకమైన, గౌరవనీయమైన ఒక పాత్ర, మొత్తం కావ్యంలో ఒకే ఒక అక్షరం కూడా మాట్లాడలేదు! ఆ పాత్ర ఏది?  ఎందుకు నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయింది?

     ఆ పాత్ర ఎవరో కాదు, గాంధారి! ధృతరాష్ట్రుడి భార్య, కౌరవుల తల్లి, మరియు గొప్ప పతివ్రత. గాంధారి అత్యంత ధర్మపరాయణురాలు మరియు సత్యవ్రత. తన భర్త ధృతరాష్ట్రుడు పుట్టుకతోనే అంధుడు కావడం వల్ల, తను కూడా తన కళ్ళకు గంతలు కట్టుకుని, జీవితాంతం అంధురాలిగానే ఉండిపోవాలని నిశ్చయించుకుంది. ఇది ఆమె గొప్ప పతిభక్తికి మరియు త్యాగానికి నిదర్శనం.

    మహాభారతం మొత్తం గాంధారి గురించి అనేక సందర్భాలలో ప్రస్తావించబడుతుంది. ఆమె కౌరవుల తల్లిగా, పాండవుల పిన్నిగా అనేక కష్టాలను, ఆవేదనలను అనుభవించింది. ముఖ్యంగా, కురుక్షేత్ర యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు, తన కుమారులందరూ ఒక్కొక్కరుగా చనిపోతుంటే, ఆమె ఎంతటి దుఃఖానికి లోనైందో మనం ఊహించలేము. అయినా, మహాభారత కావ్యం ఎక్కడా గాంధారి మాట్లాడినట్లుగా మనకు కనిపించదు!

    వ్యాసుడు, గాంధారి పాత్రను ఒక 'నిశ్శబ్ద సాక్షి' గా మలిచాడు. ఆమె నిశ్శబ్దం ఆమె గొప్పతనాన్ని, ఆమె ఆవేదనను మరియు ఆమె పట్ల ప్రజలకు ఉన్న గౌరవాన్ని మరింతగా పెంచింది. ఆమె నిశ్శబ్దంగా ఉండటం వల్ల, ఆమె పట్ల సానుభూతి, ఆమె ధర్మనిష్ఠ పట్ల గౌరవం కలుగుతాయి. యుద్ధం చివరలో, భీముడు దుర్యోధనుడి తొడలు విరిచి చంపిన తర్వాత, గాంధారి శ్రీకృష్ణుడిపై తీవ్రమైన కోపానికి లోనవుతుంది. అప్పుడు ఆమె కృష్ణుడిని శపించింది కానీ, ఆ శాపం కూడా ఒక నిశ్శబ్దమైన, ఆవేదనతో కూడిన భావనగా మనకు అర్థమవుతుంది కానీ, ఆమె మాట్లాడినట్లుగా శ్లోకాలలో లేదు.

    గాంధారి నిశ్శబ్దం మహాభారతంలో ఒక అద్భుతమైన కళాత్మక ప్రయోగం. ఆమె ఒకే ఒక అక్షరం కూడా మాట్లాడకపోయినా, ఆమె పాత్ర మన మనస్సుల్లో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది. ఆమె త్యాగం, పతిభక్తి మరియు ఆవేదన మనకు ఎన్నో విషయాలను బోధిస్తాయి. ఇది మహాభారతంలోని మరో అద్భుతమైన లీల!

 

:: హనుమంతుడికి ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది? :: 

     హనుమంతుడు భక్తికి, బలానికి, నిష్కామ సేవకు ప్రతీక. అతని మహిమలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి. మనం అతన్ని 'హనుమంతుడు', 'ఆంజనేయుడు', 'మారుతి', 'వాయుపుత్రుడు' అని అనేక పేర్లతో పిలుస్తాము. కానీ, అసలు అతనికి 'హనుమంతుడు' అనే పేరు ఎలా వచ్చిందో మీకు తెలుసా? దీని వెనుక అతని బాల్యంలో జరిగిన ఒక అద్భుతమైన మరియు ఆశ్చర్యకరమైన ఘట్టం ఉంది.

    హనుమంతుడు అంజనా దేవి మరియు కేసరిల కుమారుడు. వాయుదేవుని అనుగ్రహంతో జన్మించినందువల్ల అతనికి అపారమైన బలం మరియు ఆకాశంలో ఎగిరే శక్తి ఉన్నాయి. అతను బాల్యంలో ఉన్నప్పుడు, ఒకరోజు ఉదయం ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్న సూర్యుడిని చూశాడు. ఎర్రగా, గుండ్రంగా ఉన్న సూర్యుడిని ఒక పెద్ద పండు (లేదా తినే వస్తువు) అనుకున్నాడు. ఆ పండును తినాలనే కోరికతో, అతను ఆకాశంలోకి ఎగిరి, సూర్యుడి వైపు వేగంగా ప్రయాణించాడు.

    ఆ సమయంలో రాహువు (గ్రహణం పట్టే గ్రహం) సూర్యుడిని మింగడానికి వస్తుంటాడు. చిన్నారి హనుమంతుడిని చూసి రాహువు భయపడి, దేవేంద్రుడి దగ్గరకు వెళ్లి ఫిర్యాదు చేస్తాడు. "దేవేంద్రా! సూర్యుడిని మింగడానికి నాతో పాటు మరో పిల్లవాడు కూడా వస్తున్నాడు" అని చెప్పాడు. ఇంద్రుడు తన ఐరావతం (ఏనుగు) పై వచ్చి, చిన్నారి హనుమంతుడిని అడ్డుకుంటాడు. హనుమంతుడు ఐరావతాన్ని ఒక పెద్ద బొమ్మ అనుకుని, దానితో ఆడుకోవాలని చూశాడు.

    ఇంద్రుడు కోపంతో, తన వజ్రాయుధాన్ని (ఇంద్రుని అత్యంత శక్తివంతమైన ఆయుధం) హనుమంతుడిపైకి విసిరాడు. ఆ వజ్రాయుధం హనుమంతుడి ఎడమ దవడపై (హను) తగిలింది. దెబ్బ తగలగానే, హనుమంతుడు స్పృహ తప్పి కిందపడిపోయాడు. వాయుదేవుడు ఇది చూసి, తీవ్రమైన కోపానికి లోనయ్యాడు. అతను ఈ ప్రపంచంలో గాలిని ఆపేశాడు. గాలి లేకపోవడంతో ముల్లోకాలు స్తంభించిపోయాయి, జీవులన్నీ ఊపిరి ఆడక ఇబ్బంది పడ్డాయి.

    బ్రహ్మదేవుడు ఇతర దేవతలతో కలిసి వాయుదేవుని దగ్గరకు వచ్చి, అతన్ని శాంతింపజేశాడు. చిన్నారి హనుమంతుడిని స్పృహలోకి తీసుకువచ్చాడు. ఇంద్రుడు తన తప్పును తెలుసుకుని, హనుమంతుడికి "నా వజ్రాయుధం కూడా నీకు ఏమాత్రం హాని చేయదు" అనే వరం ఇచ్చాడు. మిగిలిన దేవతలు కూడా అనేక వరాలను ప్రసాదించారు. వజ్రాయుధం దవడ (హను) పై తగలడం వల్ల, అతని దవడ కొంచెం ఉబ్బినట్లు లేదా విరిగినట్లు అయ్యింది. అందుకే, 'హను' (దవడ) పై దెబ్బ తగిలినవాడు కాబట్టి, అతనికి 'హనుమంతుడు' అనే పేరు వచ్చింది.

     ఈ విధంగా, హనుమంతుడి పేరు అతని బాల్య మహిమలను మరియు వజ్రాయుధాన్ని సైతం ఎదిరించిన అతని సర్వశక్తిమత్వాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. అతని ఈ పేరు వింటేనే మనకు ధైర్యం, బలం మరియు భక్తి కలుగుతాయి.

 

:: వినాయకుడికి ఒకే దంతం ఎందుకు ఉంటుంది? :: 

     వినాయకుడు అనగానే మనకు వెంటనే గుర్తుకు వచ్చేది ఏనుగు తల, పెద్ద పొట్ట మరియు అతని ఒకే దంతం. మనం అతన్ని 'ఏకదంతుడు' అని కూడా పిలుస్తాము. కానీ, వినాయకుడికి ఒక దంతం ఎందుకు ఉందో, దాని వెనుక ఉన్న ఆసక్తికరమైన కథ ఏమిటో మీకు తెలుసా? దీని వెనుక రెండు ముఖ్యమైన కథలు ఉన్నాయి.

     మొదటి కథ ప్రకారం, పరశురాముడు (శివుని గొప్ప భక్తుడు మరియు విష్ణువు యొక్క అవతారం) కైలాస పర్వతానికి వెళ్తాడు. అప్పుడు శివుడు మరియు పార్వతి ఏకాంతంలో ఉంటారు. వినాయకుడు ద్వారం వద్ద కాపలా కాస్తూ, పరశురాముడిని లోపలికి వెళ్ళనివ్వడు. పరశురాముడు కోపంతో తన గొడ్డలిని (శివుడు ఇచ్చిన ఆయుధం) వినాయకుడిపైకి విసురుతాడు. వినాయకుడు అది తన తండ్రి ఆయుధం కాబట్టి, దానిని గౌరవిస్తూ, దానికి అడ్డుపడకుండా, తన ఒక దంతాన్ని దాని దెబ్బకు సమర్పించుకుంటాడు. అలా, ఒక దంతం విరిగిపోతుంది.

    రెండవ కథ అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. వేదవ్యాసుడు మహాభారతాన్ని రచించాలనుకున్నప్పుడు, అది చాలా పెద్దది మరియు సంక్లిష్టమైనది కాబట్టి, దానిని త్వరగా మరియు తప్పుల్లేకుండా రాసే వ్యక్తి కోసం వెతికాడు. బ్రహ్మదేవుడు వినాయకుడిని సూచించాడు. వినాయకుడు అంగీకరించాడు కానీ ఒక షరతు పెట్టాడు: "నేను రాయడం మొదలుపెడితే, నువ్వు ఆపకుండా చెప్పాలి, నేను ఎక్కడా ఆగను." వ్యాసుడు కూడా ఒక ప్రతి-షరతు పెట్టాడు: "నువ్వు రాసే ముందు, నేను చెప్పే ప్రతి శ్లోకం యొక్క అర్థం తెలుసుకుని, ఆలోచించి రాయాలి."

    వ్యాసుడు శ్లోకాలను అత్యంత వేగంగా చెబుతుంటే, వినాయకుడు కూడా అంతే వేగంగా రాయడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ వేగానికి, వినాయకుడు ఉపయోగిస్తున్న కలం విరిగిపోయింది. కానీ, తన షరతు ప్రకారం అతను రాయడం ఆపకూడదు. వెంటనే, వినాయకుడు ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, తన ఒకే ఒక దంతాన్ని విరిచి, దానిని కలంగా చేసుకుని, మహాభారతాన్ని రాయడం కొనసాగించాడు.

     ఈ విధంగా, వినాయకుడి ఒకే దంతం అతని త్యాగానికి, జ్ఞానానికి మరియు పట్టుదలకు గుర్తు. అతను జ్ఞానం మరియు విద్యలకు అధిపతి కాబట్టి, అతని ఈ లీల మనకు ఎలాంటి ఆటంకాలు ఎదురైనా, మన లక్ష్యం వైపు పట్టుదలతో ముందుకు సాగాలనే విషయాన్ని బోధిస్తుంది.

 

:: నరసింహస్వామి స్తంభం నుండి ఎందుకు ఉద్భవించాడు? ::

    విష్ణుమూర్తి యొక్క దశావతారాలలో నరసింహావతారం అత్యంత భయంకరమైనది మరియు అద్భుతమైనది. హిరణ్యకశిపుడిని చంపడానికి స్వామి స్తంభం నుండి ఉద్భవించాడు. మరి, భగవంతుడు ప్రహ్లాదుడిని రక్షించడానికి ఎక్కడైనా ఉద్భవించగలడు కదా, స్తంభం నుండి మాత్రమే ఎందుకు ఉద్భవించవలసి వచ్చింది? దీని వెనుక ఉన్న హిరణ్యకశిపుడి వరం మరియు భగవంతుని తార్కిక లీల ఏమిటో మీకు తెలుసా?

    హిరణ్యకశిపుడు గొప్ప తపస్సు చేసి బ్రహ్మదేవుని నుండి ఒక అసాధారణమైన వరాన్ని పొందాడు. తనకు చావు రాకూడదని అనుకున్నాడు కానీ, అమరత్వం సాధ్యం కాకపోవడంతో, చనిపోయే విధానంపై అనేక షరతులు పెట్టాడు:

  1. "ఇంట్లో కానీ, బయట కానీ చావు రాకూడదు."

  2. "పగలు కానీ, రాత్రి కానీ చావు రాకూడదు."

  3. "ఆకాశంలో కానీ, భూమి మీద కానీ చావు రాకూడదు."

  4. "మనుషుల చేత కానీ, జంతువుల చేత కానీ, దేవతల చేత కానీ చావు రాకూడదు."

  5. "ప్రాణం ఉన్నవాటితో కానీ, లేనివాటితో కానీ (ఆయుధాలతో) చావు రాకూడదు."

    ఈ వరంతో హిరణ్యకశిపుడు అజేయుడు అని అనుకుని, ప్రపంచాన్ని పీడించడం మొదలుపెట్టాడు. అతని కొడుకు ప్రహ్లాదుడు విష్ణుభక్తుడు. హిరణ్యకశిపుడు ప్రహ్లాదుడిని అనేక రకాలుగా హింసించాడు. చివరకు, "నీ విష్ణువు ఎక్కడ ఉన్నాడు?" అని అడిగాడు. ప్రహ్లాదుడు, "స్వామి అంతటా ఉన్నాడు" అని చెప్పాడు. హిరణ్యకశిపుడు కోపంతో, "ఈ స్తంభంలో ఉన్నాడా?" అని ఒక రాతి స్తంభాన్ని చూపించాడు. ప్రహ్లాదుడు, "ఉన్నాడు" అన్నాడు.

    హిరణ్యకశిపుడు ఆ స్తంభాన్ని తన గదతో కొట్టాడు. వెంటనే, ఆ స్తంభం రెండుగా చీలిపోయి, నరసింహస్వామి అంటే సింహం తల, మనిషి శరీరం కలిగి   భీకర రూపంతో ఉద్భవించాడు. స్వామి, హిరణ్యకశిపుడిని భూమి మీద కాకుండా, ఆకాశంలో కాకుండా తన తొడలపై పెట్టుకుని,  పగలు కాకుండా, రాత్రి కాకుండా సంధ్యా సమయంలో,  ఇంట్లో కాకుండా, బయట కాకుండా ముఖద్వారం వద్ద,  ఆయుధాలు కాకుండా, ప్రాణం లేనివి కాకుండా తన  నఖాలతో  చీల్చిచంపాడు..

     బ్రహ్మదేవుని వరాన్ని గౌరవిస్తూనే, హిరణ్యకశిపుడిని చంపడానికి భగవంతుడు నరసింహ రూపాన్ని ధరించి, స్తంభం నుండి ఉద్భవించి, ప్రతి షరతునూ తార్కికంగా అధిగమించాడు. ఇది భగవంతుని సర్వవ్యాపకత్వానికి మరియు భక్తజన రక్షణ తత్పరతకు ఒక గొప్ప నిదర్శనం.

  :: శ్రీకృష్ణుడు గోపబాలురతో కలిసి చల్దులారగించుట ::       శ్రీమద్భావతంలో దశమస్కంధంలోని అత్యంత రమణీయమైన ఘట్టాలలో వనభోజన వృత్తాంతం ఒకటి. అది ...