::  హరిశ్చంద్రుడి సత్యం  :: 

    భారతీయ సంస్కృతిలో సత్యానికి, ధర్మానికి అత్యున్నత ప్రతీకగా నిలిచిన మహారాజు సత్యహరిశ్చంద్రుడు. "హరిశ్చంద్రుడి సత్యం" అనే నానుడి కేవలం ఒక సామెత కాదు; ఏ పరిస్థితిలోనూ అబద్ధం చెప్పని, ఇచ్చిన మాట తప్పని ఒక నిష్ఠాగరిష్టమైన జీవితానికి నిదర్శనం. సత్య నిష్ఠకు పరీక్షగా నిలిచే ప్రతి సన్నివేశంలోనూ ఆయన పేరునే ఉదాహరణగా పేర్కొనడం యుగాలు మారినా కొనసాగుతున్న ఆచారం.

        హరిశ్చంద్రుని సత్యవ్రతాన్ని పరీక్షించడానికి విశ్వామిత్ర మహర్షి ఆయన రాజ్యంతో పాటు సకల సంపదలను దానంగా పొందుతాడు. అంతటితో ఆగక దక్షిణ ఇచ్చేందుకు గడువు విధించి, హరిశ్చంద్రుడిని రాజ్యం నుండి పంపివేస్తాడు. సత్యసంధతను కాపాడుకోవడం కోసం హరిశ్చంద్రుడు తన భార్య చంద్రమతిని, కుమారుడు లోహితాస్యుడిని అమ్ముకోవడానికి కూడా వెనుకాడలేదు. చివరకు తాను కూడా కాశిలో శ్మశానమందు కాటికాపరిగా మారిపోతాడు.

    కష్టాలు తీవ్రమైనా ఆయన సత్య మార్గాన్ని వీడలేదు. కాశి శ్మశానంలో పాము కాటుతో మరణించిన కన్న కొడుకు శవాన్ని దహనం చేయడానికి వచ్చిన భార్య వద్ద నుండి కూడా శ్మశాన సుంకం చెల్లించాల్సిందేనని ఖచ్చితంగా నిలబడతాడు. రాచరికపు వైభవం నుండి శ్మశాన కాపరి వరకు దిగజారినా, పుత్ర శోకం గుండెలను కోసేస్తున్నా, ధర్మాన్ని మరియు సత్యాన్నే నమ్ముకున్న ఆ మహారాజు మహోన్నత దృఢత్వానికి దైవలోకమే ఆశ్చర్యపోయింది.

    చివరకు ఆయన సత్యనిష్ఠకు మెచ్చిన విశ్వామిత్రుడు, ప్రత్యక్షమైన త్రిమూర్తులు హరిశ్చంద్రునికి రాజ్యాన్ని, పుత్రుడి ప్రాణాలను తిరిగి ప్రసాదిస్తారు. స్వార్థం, అసత్యం రాజ్యమేలుతున్న నేటి కాలంలో "హరిశ్చంద్రుడి సత్యం" అనే నానుడి మనకు నిజాయితీ, ధర్మనిష్ఠ మరియు ఆత్మగౌరవాల గొప్పతనాన్ని నిరంతరం గుర్తుచేస్తూనే ఉంటుంది.