భీష్ముడి 'భీషణ' ప్రతిజ్ఞ - ఒక త్యాగం

ప్రారంభం: మహాభారతంలో భీష్ముడు ఒక అత్యంత గౌరవనీయమైన పాత్ర. అతని అసలు పేరు దేవవ్రతుడు. అతను ఎంతటి వీరుడో, అంతటి త్యాగధనుడు. మరి, దేవవ్రతుడు 'భీష్ముడు' గా ఎలా మారాడు? అతనికి ఆ పేరు రావడానికి కారణం ఏమిటో, అతని జీవితాన్ని మార్చిన ఆ భయంకరమైన ప్రతిజ్ఞ ఏమిటో మీకు తెలుసా?

కథ: దేవవ్రతుడు గంగాదేవి మరియు శంతనుడి కుమారుడు. అతను యవ్వనంలో ఉండగా, అన్ని విద్యలలో నిపుణుడై, యువరాజుగా పట్టాభిషేకం చేసుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. అదే సమయంలో శంతనుడు ఒక మత్స్యకారిణి అయిన సత్యవతిని ప్రేమిస్తాడు. సత్యవతి తండ్రి (దాశరాజు) ఒక షరతు పెడతాడు: "సత్యవతి కొడుకు మాత్రమే హస్తినాపురానికి రాజు కావాలి."

ఇది తెలిసిన శంతనుడు తీవ్రమైన మనోవేదనకు లోనవుతాడు. తన కొడుకు దేవవ్రతుడికి అన్యాయం చేయలేక, అలాగని సత్యవతిని వదులుకోలేక సతమతమవుతాడు. ఇది గమనించిన దేవవ్రతుడు, తన తండ్రి సంతోషం కోసం సత్యవతి తండ్రి దగ్గరకు వెళ్తాడు. అతని షరతు వింటాడు.

దేవవ్రతుడు ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, ఆ రోజే ఒక భీషణమైన (భయంకరమైన, అత్యంత కఠినమైన) ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు:

1. "నేను హస్తినాపుర సింహాసనాన్ని ఎక్కను, రాజ్యాధికారాన్ని తీసుకోను. సత్యవతి కొడుకులే రాజులవుతారు."

2. కానీ సత్యవతి తండ్రి, "నువ్వు తీసుకోకపోవచ్చు, కానీ నీ పిల్లలు రాజ్యాన్ని కోరవచ్చు కదా!" అని అడిగాడు.

3. అప్పుడు దేవవ్రతుడు, రెండవ ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు: "నేను నా జీవితాంతం వివాహం చేసుకోను. బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తాను."

ఈ ఘోరమైన ప్రతిజ్ఞలను విన్న దేవతలు ఆశ్చర్యపోయారు. వారు ఆకాశం నుండి పుష్పవృష్టిని కురిపించి, "భీష్ముడు! భీష్ముడు!" అని కొనియాడారు. "భీష్మ" అంటే "భయంకరమైనది" అని అర్థం. అతను తన తండ్రి కోసం ఇంతటి త్యాగాన్ని చేసినందున, శంతనుడు అతనికి 'ఇచ్ఛామృత్యువు' (తనకు ఇష్టమైనప్పుడే చనిపోయే శక్తి) వరాన్ని ఇచ్చాడు.

ముగింపు: దేవవ్రతుడు భీష్ముడిగా మారి, తన జీవితాంతం హస్తినాపుర సింహాసనాన్ని కాపాడాడు కానీ, దానిని అనుభవించలేదు. అతని ప్రతిజ్ఞ అతనిని ఒక గొప్ప త్యాగిగా, మహాభారతంలోని ఒక ధ్రువతారగా నిలబెట్టింది.

 

పాండవులలో అత్యంత అందగాడు ఎవరు? - ఒక రూపాలంకారం

ప్రారంభం: మహాభారతంలోని పాండవులు - ధర్మరాజు, భీముడు, అర్జునుడు, నకులుడు, సహదేవుడు. వీరిలో ప్రతి ఒక్కరూ తమదైన శైలిలో గొప్పవారు. ధర్మరాజు ధర్మానికి, భీముడు బలానికి, అర్జునుడు విలువిద్యకు, సహదేవుడు జ్ఞానానికి ప్రసిద్ధి. మరి, పాండవులలో అత్యంత సుందరుడు, అందంలో ఇంద్రుడిని సైతం తలపించేవాడు ఎవరు? దీని వెనుక ఉన్న కథ ఏమిటో మీకు తెలుసా?

కథ: పాండవులందరూ దేవుళ్ళ వరప్రసాదంతో జన్మించారు. వారిలో నకులుడు మరియు సహదేవుడు ఇద్దరూ జంటగా జన్మించినవారు. వీరి తల్లి మాద్రి. మాద్రి బ్రహ్మదేవుని ప్రార్థించి, 'అశ్వినీ దేవతల' (దేవతల వైద్యులు మరియు అద్భుతమైన అందానికి ప్రసిద్ధి చెందినవారు) ద్వారా ఈ ఇద్దరు కుమారులను పొందింది.

నకులుడు అశ్వినీ దేవతల వరంతో జన్మించాడు. అశ్వినీ దేవతలు అద్భుతమైన రూపం, తేజస్సు కలిగినవారు. అందుకే నకులుడు పుట్టుకతోనే అత్యంత అందంగా, మనోహరంగా ఉన్నాడు. పాండవులలో నకులుడి అందం గురించి మహాభారతంలో అనేక సందర్భాలలో ప్రస్తావించబడింది. అతను కేవలం అందగాడే కాదు, గొప్ప గుర్రపు స్వారీ చేసేవాడు మరియు ఖడ్గవిద్యలో కూడా నిపుణుడు.

ఒక సందర్భంలో, పాండవులు అరణ్యవాసంలో ఉన్నప్పుడు, యక్షుడు (ధర్మదేవత) పాండవులను కొన్ని ప్రశ్నలు అడిగి, సమాధానాలు చెప్పకపోతే వారిని చంపేస్తానని అన్నాడు. ధర్మరాజు తప్ప మిగిలిన నలుగురూ యక్షుడి ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పలేక చనిపోతారు. అప్పుడు యక్షుడు ధర్మరాజుతో, "నీ తమ్ముళ్ళలో ఎవరినైనా ఒకరిని బతికించుకోమన్నాడు." ధర్మరాజు ఆలోచించకుండా, "నకులుడిని బతికించమన్నాడు." యక్షుడు ఆశ్చర్యపోయి, "అందరికంటే బలవంతుడైన భీముడిని లేదా వీరుడైన అర్జునుడిని కాకుండా, నకులుడిని ఎందుకు కోరుకున్నావు?" అని అడిగాడు.

ధర్మరాజు, "నాకు ఇద్దరు తల్లులు - కుంతీ, మాద్రి. నేను కుంతీ కొడుకును. నేను బతికున్నాను. మాద్రి కొడుకులలో కూడా ఒకడు బతికి ఉండాలి. నకులుడు మాద్రికి పెద్ద కొడుకు. కాబట్టి, ధర్మం ప్రకారం అతను బతికి ఉండాలి" అని చెప్పాడు.

ముగింపు: ధర్మరాజు యొక్క ధర్మనిష్ఠ వల్ల నకులుడు బతికాడు. నకులుడి అందం మరియు పరాక్రమం పాండవులకు ఎంతో బలాన్ని ఇచ్చాయి. అతని రూపం కేవలం బాహ్యమైనది కాదు, అది అతని గుణాలకు మరియు అతను జన్మించిన విధానానికి ఒక ప్రతిబింబం.

 

సంజయుడికి 'దివ్యదృష్టి' ని ఎవరు ఇచ్చారు? - ఒక అద్భుత ఘట్టం

ప్రారంభం: కురుక్షేత్ర యుద్ధం - ధర్మాధర్మాల పోరాటం. పదునెనిమిది రోజుల పాటు సాగిన ఈ ఘోర యుద్ధాన్ని కళ్ళతో చూడకుండానే, అయోధ్యలో ఉన్న ధృతరాష్ట్రుడికి ప్రతి క్షణం ఏం జరుగుతుందో వివరించాడు సంజయుడు. మరి, హస్తినాపురంలోని రాజప్రాసాదంలో కూర్చుని, మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న యుద్ధభూమిని, అక్కడ జరిగే ప్రతి విషయాన్ని సంజయుడు ఎలా చూడగలిగాడు? అతనికి ఆ 'దివ్యదృష్టి' ని ఎవరు ప్రసాదించారు?

కథ: కురుక్షేత్ర యుద్ధం మొదలవడానికి ముందు, వేదవ్యాస మహర్షి తన కుమారుడైన ధృతరాష్ట్రుడిని కలవడానికి వచ్చాడు. యుద్ధం జరగడం ఖాయమని, ఇందులో ఇరుపక్షాలకూ పెద్ద నష్టం వాటిల్లుతుందని వ్యాసుడికి తెలుసు. ధృతరాష్ట్రుడు పుట్టుకతోనే అంధుడు. వ్యాసుడు, "ఓ ధృతరాష్ట్రా! యుద్ధం చూడాలనే కోరిక ఉంటే చెప్పు, నేను నీకు కళ్ళు ఇస్తాను" అని అడిగాడు.

కానీ, ధృతరాష్ట్రుడు, "తండ్రీ! నా సొంత కుమారులు, బంధువులు ఒకరినొకరు చంపుకునే దృశ్యాన్ని చూడటానికి నాకు కళ్ళు వద్దు. కానీ, యుద్ధంలో ఏం జరుగుతుందో తెలుసుకోవాలనే ఉత్సుకత ఉంది. ఎవరైనా నాకు వివరిస్తే చాలు" అని అన్నాడు. అప్పుడు వ్యాసుడు, ధృతరాష్ట్రుడి వద్ద ఉన్న సంజయుడిని (ధృతరాష్ట్రుడి రథసారథి) చూశాడు. సంజయుడు గొప్ప విజ్ఞాని, మరియు నిష్పాక్షికమైన వ్యక్తి. వ్యాసుడు సంజయుడికి దివ్యదృష్టిని ప్రసాదించాడు.

ఆ దివ్యదృష్టి వల్ల సంజయుడికి కొన్ని అద్భుతమైన శక్తులు వచ్చాయి. అతను ఎంత దూరంలో ఉన్న దృశ్యాలనైనా చూడగలడు. అది పగలు కావచ్చు, రాత్రి కావచ్చు. ఏ మాటలనైనా వినగలడు. ఎవరి మనస్సులో ఏం ఉందో కూడా తెలుసుకోగలడు. మరియు అతనికి ఎలాంటి ఆయుధాలూ హాని చేయలేవు. ఈ దివ్యదృష్టితోనే, సంజయుడు హస్తినాపురంలో కూర్చుని, కురుక్షేత్ర యుద్ధాన్ని కళ్ళారా చూస్తూ, ప్రతి క్షణాన్ని ధృతరాష్ట్రుడికి సవివరంగా వివరించాడు. భగవద్గీత కూడా సంజయుడి ద్వారానే ధృతరాష్ట్రుడికి, ప్రపంచానికి తెలిసింది.

ముగింపు: సంజయుడు దివ్యదృష్టితో చూసిన యుద్ధ విశేషాలను, అలాగే శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి బోధించిన భగవద్గీతను, మనకు మహాభారతంలో వ్యాసమహర్షి అందించారు. ఒక సాధారణ రథసారథికి ఇంతటి గొప్ప శక్తిని ఇచ్చి, అతన్ని ఒక సాక్షిగా మార్చిన వేదవ్యాసుని మహిమ అపారం.

 

:: లక్ష్మణుని 14 ఏళ్ల నిద్రను ఊర్మిళ ఎందుకు భరించింది? :: 

     రామాయణంలో రాముడు అడవికి వెళ్ళినప్పుడు, లక్ష్మణుడు కూడా తన అన్న మరియు వదిన సీతమ్మకు సేవ చేయడానికి అడవికి వెళ్తాడు. లక్ష్మణుడు 14 సంవత్సరాల అరణ్యవాసంలో ఒక్క క్షణం కూడా నిద్రపోలేదని చెబుతారు. మరి, ఒక మనిషి 14 ఏళ్లు నిద్ర లేకుండా ఎలా ఉండగలడు? అతని నిద్రను ఎవరు భరించారు? దీని వెనుక ఉన్న హృద్యమైన కథ మీకు తెలుసా?

    రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు అడవికి బయలుదేరినప్పుడు, లక్ష్మణుడి భార్య ఊర్మిళ కూడా వారితో పాటు రావాలనుకుంటుంది. కానీ లక్ష్మణుడు ఆమెను అయోధ్యలోనే ఉండి, తల్లిదండ్రులను చూసుకోమని మరియు తను అడవిలో అన్నకు సేవ చేయడానికి వెళ్తున్నానని చెబుతాడు. అడవికి వెళ్ళిన మొదటి రోజే, లక్ష్మణుడు నిద్రాదేవిని ప్రార్థించాడు. "ఓ నిద్రాదేవి! నేను నా అన్న రాముడు, వదిన సీతమ్మకు రాత్రిపూట కూడా కాపలా కాయాలి. కాబట్టి, నాకు ఈ 14 సంవత్సరాలు నిద్ర లేకుండా ఉండే వరం ఇవ్వు" అని కోరాడు.

    నిద్రాదేవి ఆశ్చర్యపోయి, "ఇది ప్రకృతి నియమానికి విరుద్ధం. ఎవరైనా ఒకరు నీకు బదులుగా ఈ 14 ఏళ్ల నిద్రను భరించాలి. అప్పుడే నేను నీకు ఈ వరం ఇవ్వగలను" అని చెప్పింది. లక్ష్మణుడు వెంటనే తన భార్య ఊర్మిళను తలచుకున్నాడు. నిద్రాదేవి అయోధ్యలోని ఊర్మిళ దగ్గరకు వెళ్లి, లక్ష్మణుడి కోరికను చెప్పింది. ఊర్మిళ తన భర్త యొక్క నిశ్చయాన్ని అర్థం చేసుకుంది. తను అయోధ్యలోనే ఉండి, 14 ఏళ్లు లక్ష్మణుడికి బదులుగా నిద్రపోవడానికి సిద్ధపడింది.

    అలా, లక్ష్మణుడు అడవిలో 14 ఏళ్లు నిద్ర లేకుండా రాముడికి సేవ చేస్తే, ఊర్మిళ అయోధ్యలో తన భర్తకు బదులుగా 14 ఏళ్లు గాఢ నిద్రలో ఉండిపోయింది. లక్ష్మణుడు నిద్ర లేకుండా ఉన్నందువల్లే, అతను అత్యంత శక్తివంతుడై, మేఘనాథుని (ఇంద్రజిత్) ను చంపగలిగాడు. ఎందుకంటే, మేఘనాథుని చంపే వ్యక్తి 14 ఏళ్లు నిద్ర, ఆహారం లేకుండా బ్రహ్మచారాన్ని పాటించినవాడై ఉండాలనే నియమం ఉంది.

    లక్ష్మణుని అన్న సేవ ఎంత గొప్పదో, అతనికి సహకరించిన ఊర్మిళ త్యాగం కూడా అంతటి గొప్పది. రామాయణంలో ఊర్మిళ పాత్ర అంతగా బయటకు రాకపోయినా, ఆమె త్యాగం లేనిదే లక్ష్మణుడు తన బాధ్యతను విజయవంతంగా నిర్వర్తించలేకపోయేవాడు. ఇది భార్యాభర్తల మధ్య ఉన్న అన్యోన్యతకు మరియు పరస్పర సహకారానికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ.

 

కుంభకర్ణుని ఆరు నెలల నిద్ర - ఒక అపశ్రుతి కథ

ప్రారంభం: రామాయణంలో రావణాసురుని తమ్ముడు కుంభకర్ణుడు అనగానే మనకు వెంటనే గుర్తొచ్చేది అతని భారీ శరీరం మరియు ఆరు నెలల పాటు సాగే అతని అఖండ నిద్ర. కుంభకర్ణుడు ఎంత బలవంతుడో, అంత నిద్రపోతాడని మనందరికీ తెలుసు. కానీ, అతను అలా ఆరు నెలలు నిద్రపోవడానికి కారణం ఏమిటో, దాని వెనుక ఉన్న ఆసక్తికరమైన కథ మీకు తెలుసా?

కథ: కుంభకర్ణుడు రావణుడిలాగే గొప్ప తపస్వి. అతను, విభీషణుడు, రావణుడు ముగ్గురూ కలిసి బ్రహ్మదేవుని కోసం కఠోరమైన తపస్సు చేశారు. బ్రహ్మ ప్రత్యక్షమై ఎవరికి ఏం కావాలో కోరుకోమన్నాడు. రావణుడు అమరత్వాన్ని, విభీషణుడు భక్తిని కోరుకున్నారు. కుంభకర్ణుడి వంతు వచ్చింది. అతను అత్యంత బలవంతుడు, తన బలాన్ని ఉపయోగించి దేవతలను ఇబ్బంది పెట్టేవాడు. అతను బ్రహ్మ నుండి 'ఇంద్రసనం' (దేవేంద్రుడి పదవి) కోరుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.

ఇది గమనించిన దేవతలు భయపడ్డారు. కుంభకర్ణుడికి ఇంద్రసనం దక్కితే, ముల్లోకాలకూ ముప్పు వస్తుందని గ్రహించారు. వారు సరస్వతీ దేవిని ప్రార్థించారు. సరస్వతీ దేవి కుంభకర్ణుడి నాలుకపై చేరి, అతను కోరుకునే మాటలను మార్చేసింది. కుంభకర్ణుడు 'ఇంద్రసనం' కోరబోయి, సరస్వతి మాయ వల్ల 'నిద్రాసనం' (నిద్రపోవడానికి ఒక స్థలం లేదా నిద్ర) కోరుకున్నాడు.

బ్రహ్మదేవుడు "తథాస్తు" (అలాగే జరుగుగాక) అని వరం ఇచ్చాడు. వెంటనే కుంభకర్ణుడికి మాయ తొలగిపోయింది. తను ఏం కోరుకున్నాడో అర్థమై, తీవ్రమైన దుఃఖానికి లోనయ్యాడు. రావణుడు తన తమ్ముడి పరిస్థితి చూసి, బ్రహ్మను వేడుకున్నాడు. "నా తమ్ముడు అపార్థం వల్ల అలా కోరుకున్నాడు. ఈ వరాన్ని కొంచెం సవరించండి" అని ప్రార్థించాడు. అప్పుడు బ్రహ్మ, "కుంభకర్ణుడు ఆరు నెలలు నిద్రపోతాడు, ఒక రోజు మేల్కొంటాడు. ఆ మేల్కొన్న రోజే అతను ఆహారం తీసుకుంటాడు మరియు ఆ రోజే అతను యుద్ధంలో చనిపోతాడు" అని వరాన్ని సవరించాడు.

ముగింపు: అలా, సరస్వతీ దేవి మాయ మరియు కుంభకర్ణుడి అపశ్రుతి వల్ల, అతను ఆరు నెలలు నిద్రపోవలసి వచ్చింది. ఈ కథ మనకు మాటల యొక్క ప్రాముఖ్యతను మరియు మనం ఏం కోరుకుంటున్నామో అనే దానిపై స్పష్టత ఉండాలని బోధిస్తుంది. ఒక చిన్న మాట మార్పు, కుంభకర్ణుడి జీవితాన్నే మార్చేసింది.

 

కురుక్షేత్రంలోని ఏకైక యాదవ వీరుడు - కృతవర్మ

ప్రారంభం: మహాభారత యుద్ధం - ధర్మానికి, అధర్మానికి జరిగిన అతిపెద్ద పోరాటం. ఈ యుద్ధంలో శ్రీకృష్ణుడు పాండవుల పక్షాన నిలిచాడు. యాదవులందరూ శ్రీకృష్ణుని ఆజ్ఞ మేరకు నడుచుకునేవారు. కానీ, మీకు తెలుసా? యాదవులలో ఒక గొప్ప వీరుడు మాత్రం శ్రీకృష్ణుడికి వ్యతిరేకంగా, కౌరవుల తరపున కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు. ఆ వీరుడు ఎవరు? అతను ఎందుకు అలా చేశాడు?

కథ: అతని పేరు కృతవర్మ. ఇతను వృష్టి వంశానికి చెందిన యాదవ వీరుడు. కృతవర్మ అత్యంత పరాక్రమవంతుడు మరియు అస్త్రశస్త్ర కోవిదుడు. యుద్ధానికి ముందు, దుర్యోధనుడు మరియు అర్జునుడు ఇద్దరూ శ్రీకృష్ణుని సహాయం కోరడానికి ద్వారకకు వెళ్తారు. కృష్ణుడు ఒక ఉపాయం చెబుతాడు: "ఒకవైపు నేను ఒంటరిగా, ఆయుధం పట్టకుండా ఉంటాను. మరోవైపు నా 'నారాయణీ సేన' (పది కోట్ల మంది యాదవ వీరులు) ఉంటుంది. మీలో ఎవరికి ఏం కావాలో కోరుకోండి."

అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడిని కోరుకుంటాడు. దుర్యోధనుడు అత్యంత సంతోషంగా నారాయణీ సేనను కోరుకుంటాడు. అలా, యాదవులందరూ నారాయణీ సేనతో కలిసి కౌరవుల వైపు చేరారు. అయితే, కృతవర్మ ఆ సేనకు అధిపతిగా ఉండేవాడు. అతను కౌరవుల పక్షాన యుద్ధం చేయవలసి వచ్చింది. చాలామంది యాదవులు శ్రీకృష్ణుడితో ఉన్న సంబంధం వల్ల పాండవులకు హాని చేయకూడదని అనుకున్నా, కృతవర్మ మాత్రం ఒక వీరుడిగా తన సేనకు నాయకత్వం వహించి, కౌరవుల తరపున నిబద్ధతతో పోరాడాడు.

కురుక్షేత్ర యుద్ధం చివరలో, భీముడి చేతిలో దుర్యోధనుడు తొడలు విరిగి పడిపోయిన తర్వాత, బతికి ఉన్న కొద్దిమంది కౌరవ వీరులలో కృతవర్మ ఒకడు. అశ్వత్థామ పాండవ శిబిరాన్ని రాత్రి సమయంలో దాడి చేసి చంపినప్పుడు, కృతవర్మ మరియు కృపాచార్యుడు అతనికి సహాయం చేశారు.

ముగింపు: కృతవర్మ కథ మనకు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని బోధిస్తుంది. ఒక్కోసారి మన నమ్మకాలు, అనుబంధాలు ఒకవైపు ఉన్నా, మన బాధ్యతలు, మనం తీసుకున్న నిర్ణయాలు మనల్ని మరోవైపుకు నడిపిస్తాయి. శ్రీకృష్ణుని బంధువు మరియు భక్తుడు అయినప్పటికీ, కృతవర్మ తన సైనిక బాధ్యతకు కట్టుబడి, కౌరవుల పక్షాన పోరాడిన ఏకైక యాదవ వీరుడిగా నిలిచిపోయాడు.

 

రావణాసురుని 'రావణహస్తం' - సంగీత వీరుడు

ప్రారంభం: రావణాసురుడు అనగానే మనకు గుర్తొచ్చేది రామాయణంలోని విలన్, సీతమ్మను అపహరించిన దుష్టుడు. కానీ, రావణుడు కేవలం రాక్షస రాజే కాదు, ఒక గొప్ప వేద పండితుడు, శివభక్తుడు మరియు అసమానమైన సంగీత విద్వాంసుడు కూడా! అవును, రావణుడు ఒక ప్రత్యేకమైన సంగీత వాయిద్యాన్ని వాయించడంలో అత్యంత నిపుణుడు. ఆ వాయిద్యం పేరు ఏమిటో, దాని కథ ఏమిటో మీకు తెలుసా?

కథ: రావణుడు గొప్ప శివభక్తుడు. శివుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి అతను ఎన్నో కఠోరమైన తపస్సులు చేశాడు. ఒకసారి శివుడిని తనతో పాటు లంకకు తీసుకెళ్లాలని కైలాస పర్వతాన్ని ఎత్తడానికి ప్రయత్నించాడు. అప్పుడు శివుడు తన కాలి బొటనవేలితో పర్వతాన్ని నొక్కాడు. రావణుడి చేతులు పర్వతం కింద నలిగిపోయాయి. ఆ నొప్పిని భరిస్తూనే, రావణుడు శివుడిని స్తుతిస్తూ 'శివతాండవ స్తోత్రం' పఠించాడు.

ఆ సమయంలో రావణుడు, తన సంగీత ప్రతిభను చూపించడానికి ఒక కొత్త వాయిద్యాన్ని తయారు చేసుకున్నాడు. అతను తన పది తలలలో ఒక తలను, రెండు చేతులను, మరియు తన శరీరంలోని కొన్ని నరాలను ఉపయోగించి ఒక వీణను రూపొందించాడు. తన నరాలను తంత్రులుగా (Strings) చేసి, తన చేతితో మీటుతూ, సామవేదాన్ని అత్యంత మధురంగా గానం చేశాడు. అతని సంగీతానికి, భక్తికి పరవశించిన శివుడు రావణుడిని క్షమించి, అతనికి అనేక వరాలు ఇచ్చాడు.

రావణుడు తయారు చేసిన ఆ ప్రత్యేకమైన వీణకు 'రావణహస్తం' లేదా 'రావణహస్త్ర' అని పేరు వచ్చింది. "రావణుడి హస్తము" (చేయి) తో తయారు చేయబడి, వాయించబడింది కాబట్టి ఆ పేరు పెట్టారు. ఇది ఒక రకమైన 'విల్లు' (Bow) తో వాయించే వీణ. ఈ రోజుకూ రాజస్థాన్, గుజరాత్, శ్రీలంక వంటి ప్రాంతాలలో కొంతమంది జానపద కళాకారులు ఈ 'రావణహస్తం' ను వాయిస్తూ కనిపిస్తారు. ఇది మన ఆధునిక వయలిన్ (Violin) కి మూల రూపమని చాలామంది సంగీత పరిశోధకులు నమ్ముతారు.

ముగింపు: రావణాసురునిలోని చెడు లక్షణాలు ఎన్ని ఉన్నా, అతనిలోని సంగీత ప్రతిభ మరియు వినూత్నంగా 'రావణహస్తం' వంటి వాయిద్యాన్ని రూపొందించిన విధానం మాత్రం అభినందనీయం. ఇది మన ప్రాచీన భారతదేశ సంగీత సంపదకు ఒక నిదర్శనం.