:: హంపి క్షేత్రము ::  

    

    `నమస్కారం! భారతీయ ఇతిహాసాల పుటల్లోనూ, చరిత్ర గమనంలోనూ తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న అద్భుత నగరి గురించి ఈరోజు మనం తెలుసుకోబోతున్నాం. తుంగభద్రా నదీ తీరాన, రాతి కొండల మధ్య నిద్రాణమై ఉన్న స్వర్ణ నగరి... హంపి. ఒకప్పుడు విజయనగర సామ్రాజ్యం అంటే ప్రపంచ దేశాలే గజగజ వణికిపోయేవి, ఇక్కడి సంపదను చూసి అసూయ పడేవి. పర్షియా రాయబారి అబ్దుల్ రజాక్ మాటల్లో చెప్పాలంటే, ‘కన్ను చూడని, చెవి వినని అద్భుత నగరం ఈ హంపి’. రండి, ఈ శిథిలాల్లో దాగి ఉన్న వైభవాన్ని మన 'యాత్రాసుధ'లో అన్వేషిద్దాం.

    కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని బళ్ళారి జిల్లాలో ఉన్న ఈ హంపి, కేవలం ఒక పర్యాటక ప్రాంతం మాత్రమే కాదు, ఇది ఒకప్పుడు ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనిక నగరాల్లో ఒకటి. 14వ శతాబ్దంలో హరిహర రాయలు, బుక్కరాయల ద్వారా స్థాపించబడిన విజయనగర సామ్రాజ్యం, శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో తన అత్యున్నత శిఖరాలకు చేరుకుంది. అప్పట్లో ఇక్కడ వజ్రాలు, వైఢూర్యాలను వీధుల్లో రాశులుగా పోసి అమ్మేవారని విదేశీ యాత్రికుల కథనాలు చెబుతున్నాయి. నేడు మనం చూస్తున్న ఈ రాతి కట్టడాలు ఆనాటి ఇంజనీరింగ్ అద్భుతాలకు సజీవ సాక్ష్యాలు.

    హంపికి వెన్నెముక వంటిది శ్రీ విరూపాక్షేశ్వర ఆలయం. దీనిని 'పంపాపతి క్షేత్రం' అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ ఆలయం ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, హంపి నగరం మొత్తం దాడులకు గురై శిథిలమైనా, ఏడవ శతాబ్దం నుండి నేటి వరకు ఇక్కడ నిత్య పూజలు ఆగలేదు. సుమారు 165 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న రాజగోపురం అప్పట్లోనే శిల్పుల నైపుణ్యానికి ఒక మచ్చుతునక. ఈ ఆలయ గర్భాలయంలోని పరమశివుడు పంపా దేవిని (తుంగభద్రా నది) వివాహం చేసుకున్న ప్రదేశంగా దీనిని భక్తులు కొలుస్తారు.

    విరూపాక్ష ఆలయంలో ఒక వింత ఉంది, అది ఇప్పటికీ శాస్త్రవేత్తలను ఆశ్చర్యపరుస్తుంది. ఆలయ గోడపై రాజగోపురం నీడ తలకిందులుగా పడటం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. ఇది ఆనాటి శిల్పులకు 'పిన్ హోల్ కెమెరా' టెక్నాలజీపై ఉన్న అవగాహనకు నిదర్శనం. ఆధునిక కెమెరాలు రాకముందే, కాంతి ప్రసరణను ఉపయోగించి ఇంతటి అద్భుతాన్ని ఎలా సృష్టించారో అర్థం చేసుకోవడం నిజంగా ఒక గొప్ప అనుభవం. హంపిని సందర్శించే ప్రతి ఒక్కరూ ఈ నీడను చూసి తీరాల్సిందే.

    చరిత్ర కంటే ముందు హంపికి ఒక పవిత్రమైన పురాణ నేపథ్యం ఉంది. రామాయణంలో వర్ణించిన వానర రాజధాని 'కిష్కింధ' ఇదేనని నమ్ముతారు. శ్రీరాముడు సీతమ్మ కోసం వెతుకుతూ హనుమంతుడిని, సుగ్రీవుడిని కలుసుకున్న ప్రదేశం ఇదే. తుంగభద్రా నది పక్కన ఉన్న మాతంగ పర్వతం మీదనే సుగ్రీవుడు ఆశ్రయం పొందాడని, అలాగే పంపా సరోవరం తీరంలోనే శబరి రాముడి కోసం నిరీక్షించిందని స్థల పురాణం చెబుతోంది. ఇక్కడి ప్రతి రాయిలోనూ ఒక రామాయణ ఘట్టం దాగి ఉన్నట్లు మనకు అనిపిస్తుంది.

    హనుమంతుడు జన్మించిన కొండగా భావించే అంజనాద్రి హంపికి సమీపంలోనే ఉంది. సుమారు 575 మెట్లు ఎక్కి ఈ కొండపైకి చేరుకుంటే, చుట్టూ ఉన్న హంపి శిథిలాలు, పచ్చని పొలాలు, తుంగభద్రా నది ఒక సుందర దృశ్యంగా కనిపిస్తాయి. ఆధ్యాత్మిక సాధకులకు, ప్రకృతి ప్రేమికులకు ఈ కొండ ఒక స్వర్గధామం. అలాగే మాతంగ పర్వతం పై నుండి చూస్తే సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయాలు మనసును మైమరిపిస్తాయి. ఈ ప్రాంతమంతా ఒక అలౌకిక ప్రశాంతతను అందిస్తుంది.

    హంపి యాత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం విజయ విఠల ఆలయ సందర్శన. ఇది విజయనగర రాజుల కళాభిరుచికి పరాకాష్ట. ఈ ఆలయ ఆవరణలోకి అడుగుపెట్టగానే మనకు ఒక దివ్యమైన లోకంలో ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. విజయనగర శైలిలో నిర్మించిన మంటపాలు, వాటిపై చెక్కిన సూక్ష్మమైన శిల్పాలు భారతీయ శిల్పకళా వైభవాన్ని చాటిచెబుతాయి. యుద్ధ వీరుల విగ్రహాలు, నాట్యగత్తెలు, జంతువుల రూపాలు ఎంతో సహజంగా చెక్కబడ్డాయి.

    భారతీయ కరెన్సీ నోటు 50 రూపాయల మీద ఉండే ఆ రాతి రథం మన హంపిలోని విజయ విఠల ఆలయంలోనే ఉంది. ఇది కేవలం ఒక రథం కాదు, రాతిలో మలిచిన ఒక కావ్యం. ఒకే రాతిలో చెక్కినట్లు కనిపించే ఈ రథం చక్రాలు ఒకప్పుడు నిజంగానే తిరిగేవి అంటే ఆనాటి ఇంజనీరింగ్ స్థాయిని ఊహించవచ్చు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యాటకులు ఈ రథాన్ని దర్శించుకోవడానికి క్యూ కడతారు. ఇది మన భారతదేశానికి ఒక గొప్ప గుర్తింపు.

    విజయ విఠల ఆలయ మండపంలోని 56 స్తంభాలు మరో అద్భుతం. ఈ రాతి స్తంభాలను మెల్లగా తడితే 'సరిగమపధని' అనే సప్తస్వరాలు వినిపిస్తాయి. దీనిని గమనించిన బ్రిటిష్ వారు, ఆ స్తంభాల లోపల ఏమైనా ఉన్నాయేమోనని రెండింటిని కోసి చూశారు. కానీ లోపల ఏమీ లేదు, కేవలం రాతి పొరలు మాత్రమే ఉన్నాయి. ఆ రాతిని ఎలా మలిస్తే సంగీతం పుడుతుందో ఇప్పటికీ ఒక అంతుచిక్కని రహస్యంగానే మిగిలిపోయింది.

    హంపిలో ఏకశిలా విగ్రహాలకు కొదవ లేదు. 6.7 మీటర్ల ఎత్తు ఉన్న ఉగ్ర నరసింహ స్వామి విగ్రహం ఇక్కడి ప్రధాన ఆకర్షణ. ఇది ఒకే పెద్ద రాతిపై చెక్కబడింది. అలాగే కడలేకాళ్ గణపతి, ఆవకాళ్ గణపతి విగ్రహాలు కూడా ఎంతో పెద్దవిగా, గంభీరంగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ విజయనగర రాజుల భక్తికి, వారి రాజసానికి ప్రతీకలు. ప్రతి విగ్రహం వెనుక ఒక కథ, ఒక చరిత్ర దాగి ఉన్నాయి.

    1565లో జరిగిన తళ్ళికోట యుద్ధం ఈ మహానగరాన్ని శిథిలం చేసింది. శత్రువుల దాడుల్లో నగరం నాశనమైనా, దాని వైభవం మాత్రం నేటికీ మసకబారలేదు. యునెస్కో దీనిని ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా గుర్తించింది. ఈ శిథిలాల మధ్య నడుస్తుంటే మన పూర్వీకుల మేధస్సు, కళాభిరుచి మనల్ని గర్వపడేలా చేస్తాయి. ఆ రాతి కట్టడాలలోని ప్రతి గాయం మన సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యతను మనకు గుర్తు చేస్తూ ఉంటుంది.

    శతాబ్దాల చరిత్ర, యుద్ధాల గాయాలు, అద్భుతమైన శిల్పకళ.. వీటన్నిటి కలయికే హంపి. చరిత్ర ప్రేమికులకైనా, ఆధ్యాత్మిక వేత్తలకైనా, సామాన్య పర్యాటకులకైనా హంపి ఒక మర్చిపోలేని అనుభవం. హంపి శిథిలాల నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సింది చాలా ఉంది. మన సంస్కృతిని, గొప్పతనాన్ని భావితరాలకు అందించడమే మా 'యాత్రాసుధ' ఉద్దేశం. మరిన్ని పుణ్యక్షేత్రాల సమాచారం కోసం మా ఛానల్ ను చూస్తూనే ఉండండి. సెలవు. ధన్యవాదాలు.