శ్రీకృష్ణుని రాసక్రీడా వర్ణన – ప్రాకృతాతీత దివ్యానందం

    శ్రీమద్భాగవతం దశమ స్కంధం పూర్వభాగంలోని 33వ అధ్యాయంలో వర్ణితమైన "రాసక్రీడ" పోతనామాత్యుల శబ్దాలంకార, అర్ధాలంకార వైభవానికి పరమోచ్ఛ దశ. రాసలీల అనేది కేవలం ప్రాకృతమైన కామక్రీడ కాదు; అది ఆత్మ-పరమాత్మల దివ్యమైన అనుసంధానం. గోపికల రూపంలో ఉన్న అమాయక జీవాత్మలు, సర్వేశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణుడనే పరమాత్మలో లీనమయ్యే అద్వైతానంద స్థితికి ఇది ప్రతీక. వేణుగానంతో ప్రారంభమైన ఆ మహా నృత్యోత్సవంలో గోపికల ఆంగికాభినయం, దేవతల పారవశ్యం, ప్రకృతి ఉపచారాలు, నాదబ్రహ్మ విన్యాసాలు పోతన కవిత్వంలో అత్యంత రమణీయంగా ఆవిష్కరించబడ్డాయి.

    శ్రీకృష్ణుని దివ్య సాన్నిధ్యంలో నృత్యం చేస్తున్నప్పుడు గోపికలు అనుభవించిన పారవశ్యము, వారి శారీరక చలనాలు పోతన గారి వర్ణనలో కళ్ళకు కట్టినట్లు కనిపిస్తాయి. గోపికలు కృష్ణుడితో కలిసి లయబద్ధంగా అడుగులు వేస్తున్నప్పుడు వారి సన్నని నడుములు నాట్య భంగిమలకు అనుగుణంగా ఊగుతున్నాయి. ముఖాలపై మందహాసాలు నిండిపోతున్నాయి. వేగంగా కదులుతుండడం వల్ల మెడలోని మౌక్తిక హారాలు ఒకదానితో ఒకటి చిక్కుపడుతున్నాయి. నడుముకు ఉన్న మొలనూళ్ళు సడులు వారుతున్నాయి. వారి నయనాల నుండి లలితమైన కాంతిరేఖలు నలుదిక్కులా ప్రసరిస్తున్నాయి. నృత్య శ్రమ వల్ల ముఖములపై ముత్యాల వంటి స్వేదబిందువులు పొడముతున్నాయి. కదలికలకు ముంగురులు చలిస్తుండగా, చెవులకు ఉన్న ఆభరణాలు విద్యుల్లతల వలె మెరుస్తున్నాయి. ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుని సరసన ఆ గోపికలు ప్రకాశిస్తున్న తీరు, నీలిమేఘం పక్కన ప్రకాశించే బంగారు మెరుపు తీగల వలె ఉండి, శ్రవణపేయమైన గానంతో ఆకాశాన్ని పులకరింపజేసింది.

"నడుములు వీగియాడ చిఱునవ్వులు నివ్వటిలంగ హారముల్

సుడివడ మేఖలల్ వదల జూడ్కి మెఱుంగులు పర్వ ఘర్మముల్

పొడమ గురుల్ చలింప శ్రుతిభూషణముల్ మెఱవన్ సకృష్ణలై

పడతుక లాడుచుంజెలగి పాడిరి మేఘతటిల్లతాప్రభన్"

    ఈ రాసనృత్యంలో శబ్దసౌందర్యానికి లోటులేదు. నిష్కళంకమైన పున్నమి చంద్రుని వంటి సుందర ముఖమండలాలు కలిగిన ఆ గోపికలు, పద్మనేత్రుడైన శ్రీకృష్ణునితో కలిసి నర్తిస్తున్నప్పుడు వారి శరీర ఆభరణాలు స్వరమేళవింపుగా మారాయి. కాలి అందియల (నూపురాలు) ఘల్లుఘల్లుల శబ్దాలు, మొలనూలి గంటల (గింకిణులు) మృదువైన ధ్వనులు, చేతి గాజుల (కంకణాలు) సవ్వడులు ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడుతూ దివ్యమైన నాదాన్ని ఉత్పన్నం చేశాయి. నాట్యం చేసే గోపికల చలనాల నుండి ఉత్పన్నమైన ఆ శబ్ద తరంగాలు వినేవారి చెవులకు అమృతధారల వలె, అత్యంత శ్రవణానందకరమైన పండుగలా (గర్ణోత్సవమై) మారాయి.

"అంకరహితేందు వదనలు పంకజలోచనుని గూడి పరగ నటింపన్

గింకిణుల నూపురంబుల కంకణములమ్రోత లెసగె గర్ణోత్సవమై"

    ఈ సచ్చిదానంద దృశ్యం కేవలం భూలోకానికే పరిమితం కాలేదు. స్వర్గలోక వాసులైన దేవతలు సైతం ఈ అలౌకిక లీల చూసి పరవశించిపోయారు. లేడి కన్నుల వంటి చంచలమైన సుందర నేత్రాలు కలిగిన గోపికలతో శ్రీహరి జరుపుతున్న ఈ రాసక్రీడా మహోత్సవాన్ని వీక్షించడానికి ఇంద్రాది దేవతలు తమ తమ ధర్మపత్నులతో కలిసి అంబరవీధికి (ఆకాశానికి) చేరారు. వారు తమ దివ్య విమానాలను ఆకాశంలో నిలిపి, కన్నులార ఈ అద్భుతాన్ని చూసి మైమరిచిపోయారు.

"హరిణీ నయనలతోడను హరి రాసక్రీడసేయ నంబర వీథిన్ 

సురనాథులు భార్యలతో సొరిది విమానంబులెక్కి చూచిరిలేశా!"

    దేవతల పారవశ్యం కేవలం వీక్షణంతో ఆగిపోలేదు.   ఆ సమయంలో ఆకాశవీధి నుండి దివ్యమైన మందార, పారిజాత పుష్పవృష్టి కురిసింది. దేవదుందుభులు గంభీరంగా మోగాయి. గంధర్వపతులు తమ కాంతలతో కలిసి శ్రీకృష్ణుని కళ్యాణ గుణాలను, అనంత లీలలను మధురమైన స్వరాలలో గానం చేశారు. జగత్తులోని సమస్త శుభ శక్తులు ఆ రాసమండలం వైపు మొగ్గు చూపాయి.

"కురిసెన్ బువ్వులవానలు - మొరసెన్ దుందుభులు మింట ముదితలు దారున్

సరసన్ గంధ్ర్వపతుల్ - వరుసన్ హరి బాడిరపుడు వసుధాధీశా!"

    ఆ సమయాన ప్రకృతి కూడా భగవంతుని సేవలో తరించింది. యమునా నదీ జలాల తరంగాలపై స్పర్శిస్తూ చల్లని గాలి వీచడం ప్రారంభించింది. ఆ గాలి యమునా అలల వలయాలను (కంకణాలను) తాకుతూ, వికసించిన కమలాల సువాసనలను (వనజపుష్పామోదము) తనలో లయం చేసుకుని సంచరించింది. నృత్యము వల్ల గోపికల ముఖాలపై పొడమిన స్వేదబిందువులను ఆర్పుతూ, వారి మన్మథ వికారాలను, శ్రమను ఉపశమింపజేసింది. భగవంతుడైన కమలాక్షునికి మరియు గోపికలకు నూతన సుఖ సంపదలను కలిగిస్తూ ఆ మలయమారుతం అత్యంత మంగళకరంగా, శుభప్రదంగా విసిరింది.

"యమునా కంకణ చారియై వనజపుష్పామోదసంచారియై

రమణీ ఘర్మ నివారియై మదనతీరాసశ్రమోత్తారియై

ప్రమదామానసనవ్యభవ్యసుఖసంపత్కారియై చేరి యా

కమలాక్షుండలరంగ గాలి విసరెం గల్యాణ భావంబునన్"

    ఈ రాసలీలలో సంగీతానికున్న శక్తి సమస్త చరాచర జగత్తును ఉజ్జీవింపజేసింది. శ్రీకృష్ణుడు గానం చేస్తుండగా, ఒక గోపిక అమితమైన ఉత్సాహంతో వీణను (విపంచి) తన చేతిలోకి తీసుకుంది. ఆమె ఆతురతతో వీణ తీగలను మీటుతూ, శ్రుతిని నిలిపి, ఠాయము (స్థాయి) చేసి ఒక రాగాన్ని మనోహరంగా ఆలపించింది. సుందరమైన ఆ స్వర భేదాలను, జాతులను విడివిడిగా పలికిస్తూ— "ఓ నా ప్రాణనాథా! పండి మోడువారిన చెట్లు (ఎండిపోయిన కట్టెలు) సైతం తిరిగి చిగురించేలా నేను పాడతాను" అని సవాలు విసురుతున్నట్లు పరమానందంతో గానం చేసింది. ఆమె సంగీతానికి అచేతనమైన వృక్షాలు సైతం మోసులెత్తేంతగా నాదబ్రహ్మ వికసించింది.

"ప్రమదయొకర్తు మాధవుడుపాడ విపంచిధరించి కేల సం

భ్రమమున దంత్రిమీటుచు దిరంబుగ ఠాయముసేసి యొక్క రా

గముదగనాలపించి సుభగస్వర జాతులు వేఱువేఱు కా

నమరగ బాడెదన్ రమణుడౌనన దారువులంకురింపగన్"

    ఈ విధంగా భాగవతంలో పోతనామాత్యులు ఆవిష్కరించిన రాసక్రీడ ఘట్టం భక్తి, శృంగార, నాద, రసభావాల పరిపూర్ణ కలయిక. శ్రీకృష్ణుని ఆత్మారామత్వాన్ని, గోపికల అనన్య శరణాగతిని, ప్రకృతి యొక్క సమర్పణా భావాన్ని చాటిచెప్పే ఈ పద్యాలు తెలుగు సాహిత్యంలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయే దివ్యకావ్య ఖండాలు.