::  గజేంద్ర మోక్షము :: 

    "గజేంద్ర మోక్షము" అనేది ఆపదలో చిక్కుకున్న జీవుడు తన స్వయంశక్తి చాలక, అహంకారాన్ని వీడి భగవంతుని శరణుజొచ్చినప్పుడు ఆ పరమాత్మ అందించే అభయప్రదానానికి నిదర్శనమైన మహోన్నత నానుడి. శ్రీమద్భాగవతంలో బమ్మెర పోతన గారు వర్ణించిన ఈ ఘట్టం భక్తిరసానికి, ఆధ్యాత్మిక పరిపక్వతకు పరాకాష్ఠగా నిలుస్తుంది.

    ఈ కథకు మూలం గజేంద్రుని పూర్వజన్మ వృత్తాంతంలో ఉంది. పూర్వజన్మలో ఇంద్రద్యుమ్నుడనే మహారాజు గొప్ప విష్ణుభక్తుడు. అయితే ఒక సందర్భంలో అగస్త్య మహర్షి ఆయన ఆశ్రమానికి విచ్చేసినప్పుడు, ఇంద్రద్యుమ్నుడు భగవద్ధ్యానంలో నిమగ్నమై మహర్షికి తగిన సత్కారం చేయలేకపోతాడు. దాంతో కోపగించిన అగస్త్యుడు అతనికి అజ్ఞానానికి, మదానికి సంకేతమైన "గజ జన్మ" పొందుమని శపిస్తాడు. అలా ఇంద్రద్యుమ్నుడు త్రికూట పర్వత ప్రాంతంలో అపారమైన బలపరాక్రమాలు కలిగిన గజేంద్రుడిగా జన్మిస్తాడు.

     ఒక వేసవి కాలంలో గజేంద్రుడు తన గజసమూహంతో కలసి దప్పి తీర్చుకోవడానికి ఒక పద్మ సరోవరంలోకి దిగి జలక్రీడలు ఆడుతుంటాడు. ఆ సమయంలో ఆ సరస్సులో ఉన్న ఒక బలమైన మొసలి గజేంద్రుని కాలును పట్టుకుంటుంది. గజేంద్రుడు తన దేహబలంతో, మదగజాల సహాయంతో ఆ మొసలితో సుదీర్ఘ కాలం పోరాడతాడు. కానీ, నీటిలో మొసలికి బలం ఎక్కువ కావడం వల్ల క్రమంగా గజేంద్రుని శారీరక శక్తి, ధైర్యం క్షీణించిపోతాయి. తన శక్తిసామర్థ్యాలు, అనుయాయుల బలగం తనను కాపాడలేవని తీవ్రమైన నైరాశ్యంలో గ్రహిస్తాడు.

     స్వయంశక్తిపై ఉన్న అహంకారం తొలగిపోగానే, గజేంద్రుడు పరిపూర్ణమైన ఆర్తితో ఆపద్బాంధవుడైన శ్రీహరిని స్మరిస్తాడు. సరోవరంలోని ఒక సుందరమైన తామరపువ్వును తన తొండముతో పైకెత్తి, "నీవే తప్ప యితిత్పరంబెరుగ" అని ఆక్రందిస్తూ పరమాత్మను శరణువేడుతాడు. భక్తుని ఆర్తనాదాన్ని ఆలకించిన శ్రీమహావిష్ణువు సకల వైభవాలను, ఆయుధాలను సిద్ధం చేసుకునే వ్యవధి కూడా లేకుండా, వైకుంఠం నుండి పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి  ప్రత్యక్షమవుతాడు. తన దివ్య సుదర్శన చక్రంతో మొసలి కంఠాన్ని ఛేదించి, గజేంద్రునికి ఆపద నుండి విముక్తిని, పూర్వజన్మ శాపము నుండి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

    ఈ ఘట్టం మానవాళికి ఒక గొప్ప జీవిత సత్యాన్నందిస్తోంది. సంసారమనే సరోవరంలో మానవుడు "గజేంద్రుడు" అయితే, అహంకారము, విషయ వాసనలు అనేవి "మొసలి". మనిషి తన ధన, కాయ, బుద్ధి బలాలపై మాత్రమే ఆధారపడి జీవించినంత కాలం ఆపదల నుండి పూర్తిగా బయటపడలేడు. మానవ ప్రయత్నం నిస్సహాయంగా మారిన వేళ, అహంకారాన్ని త్యజించి భగవంతునిపై విశ్వాసంతో శరణాగతి పొందితే దైవానుగ్రహం తక్షణమే లభిస్తుంది. అందుచేతనే, ఎంతటి క్లిష్టమైన ఆపదలో ఉన్నవారికైనా అనూహ్యమైన రీతిలో విముక్తి లభించిన సందర్భాన్ని "గజేంద్ర మోక్షము" అని వ్యవహరించడం నానుడిగా మారింది.