:: ఏకలవ్యుడి గురుభక్తి ::  

     మహాభారతంలో మనకు కనిపించే అత్యంత మహోన్నతమైన, స్ఫూర్తిదాయకమైన ఘట్టాలలో ఏకలవ్యుని వృత్తాంతం ఒకటి. లోకంలో గురువు ప్రత్యక్షంగా విద్యను బోధించకపోయినా, ఆయనను మనసులో పరమగురువుగా భావించి, అచంచలమైన విశ్వాసంతో విద్యను అభ్యసించిన మహత్తరమైన భక్తికి "ఏకలవ్యుని గురుభక్తి" అనే నానుడి ప్రతీకగా నిలిచింది. గురువు పట్ల అపరిమితమైన శ్రద్ధను, అత్యున్నతమైన త్యాగాన్ని చాటిచెప్పడానికి ఈ మాటను నేటికీ ఉపయోగిస్తుంటాము.

    మహాభారతంలో నిషాద రాజకుమారుడైన ఏకలవ్యునికి విలువిద్యలో ఆరితేరాలనే తీవ్రమైన కాంక్ష ఉండేది. ఆనాటి ధనుర్విద్యారంగంలో అగ్రగణ్యుడైన ద్రోణాచార్యుల వద్ద శిష్యరికం చేయాలని ఆశపడి ఆయనను ఆశ్రయించాడు. అయితే రాజకుమారులకే విద్యను నేర్పాలనే నియమం వల్లనో, ఇతర కారణాల వల్లనో ద్రోణుడు ఏకలవ్యుడిని శిష్యునిగా స్వీకరించడానికి నిరాకరించాడు. అయినప్పటికీ ఏకలవ్యుడు ఎంతమాత్రం నిరాశ చెందలేదు. ద్రోణాచార్యులనే తన మానస గురువుగా భావించి, ఆయన మట్టి ప్రతిమను భక్తితో ప్రతిష్ఠించుకున్నాడు. ఆ విగ్రహం ముందే ప్రతిరోజూ ప్రణమిల్లుతూ, నిరంతర పట్టుదలతో, ఏకాగ్రతతో స్వయంగా విలువిద్యను అభ్యసించడం ప్రారంభించాడు.

    ఆయన సాధన సామాన్యమైనది కాదు. అనతికాలంలోనే శబ్దవేధి వంటి సంక్లిష్టమైన విలువిద్యా నైపుణ్యాలను సాధించి, అత్యంత సమర్థుడైన ధనుర్ధరుడిగా రూపుదిద్దుకున్నాడు. ఒకసారి అడవిలో పాండవులు, కౌరవులు వేటకు వెళ్లినప్పుడు ఏకలవ్యుని అసమానమైన విలువిద్యా కౌశలాన్ని చూసి ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు. అర్జునుడిని మించిన విలుకాడిగా ఏకలవ్యుడు ఎదుగుతున్నాడని గ్రహించిన ద్రోణాచార్యుడు ఆయన వద్దకు వచ్చి, "నన్ను గురువుగా భావిస్తున్నావా?" అని ప్రశ్నించాడు. దానికి ఏకలవ్యుడు ఎంతో వినయంతో, ప్రపత్తులతో "అవును ఆచార్యా! మీరే నా గురువులు" అని సమాధానమిచ్చాడు.

    అప్పుడు ద్రోణాచార్యుడు గురుదక్షిణగా ఏకలవ్యుని కుడిచేతి బొటనవేలిని కోరాడు. బాణం సంధించడానికి కుడిచేతి బొటనవేలే ప్రాణాధారమని, అది లేకపోతే తన విలువిద్యా భవిష్యత్తు ముగిసిపోతుందని ఏకలవ్యుడికి స్పష్టంగా తెలుసు. అయినప్పటికీ, గురుదేవుడు అడిగిన దక్షిణను ఇవ్వదనడం తన గురుభక్తికి తగదని భావించాడు. ఏమాత్రం సంకోచించక, క్షణం కూడా ఆలోచించకుండా తన బొటనవేలిని కోసి గురుదక్షిణగా సమర్పించాడు.

    ఈ కథలో సామాజికంగా ఎన్నో ప్రశ్నలు, చర్చలు ఉన్నప్పటికీ, ఏకలవ్యుని నిష్కల్మషమైన గురుభక్తి, అసాధారణమైన త్యాగనిరతి మాత్రం భారతీయ సాహిత్యంలో, సంస్కృతిలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాయి. విద్యను సాధించడానికి కేవలం సౌకర్యాలు మాత్రమే కాక, అచంచలమైన పట్టుదల, సాధన పట్ల నిబద్ధత, గురువు పట్ల నిరపేక్షమైన గౌరవం ఉండాలని ఏకలవ్యుని కథ మనకు సందేశాన్నిస్తుంది. అందుకే ఎంతటి నష్టం ఎదురైనా గురువాజ్ఞను శిరసావహించే ఉత్తమ శిష్యులను వర్ణించడానికి "ఏకలవ్యుని గురుభక్తి" అనే నానుడి అత్యున్నతమైన ప్రమాణంగా నిలిచింది.