:: మంధర మంత్రాంగము ::  

    శ్రీరామాయణ పురాణమునందు ప్రశస్తిని పొందిన ఘట్టము " మంధర మంత్రాంగము ". తరువాతి కాలములందు ఇది నానుడిగా ప్రఖ్య కెక్కినది. దశరథ మహారాజు శ్రీరామునకు పట్టాభిషేకము చేసెదనని ప్రకటించిన విషయమును విని అయోధ్యా రాజ్య ప్రజలు అమితానందముపొంది ఉత్సాహము కూడిన వారై యుండిన సమయాన, రాణి కైకేయి పరిచారికగా ఉన్న వృద్ధురాలైన మంధర జరిపిన కుతంత్ర మంత్రాంగము రామాయణ కథా మూలమునే పూర్తిగా మార్చివేసినది. ప్రారంభమందు కైకేయి మిగిలిన తన సవతులైన కౌసల్య, సుమిత్రలతో బాటు తాను కూడా మిక్కిలి ప్రమోదమును పొంది తన రాణివాసములోని వారికందరకూ మంధరతో కలిపి సువర్ణ రత్నాభరణములను కానుకగా యిచ్చిన వేళ దాసియైన మంధర తన కుటిల బుద్ధితో కైకేయి మనస్సున కలుషిత బీజములను నాటి కల్లోలపరచినది. 

     రాముడు పట్టాభిషిక్తుడయినచో కౌసల్య రాజమాతయై అగ్రస్థానమున నిలుచునని, కైకేయి ప్రాధాన్యము క్రమముగా తరుగునని, కొడుకైన భరతుని భవిష్యత్తు అగమ్యగోచరముగా మారునని మంధర చాకచక్యముగా బోధించినది. దేవాసుర యుద్ధమందు తోడ్పాటు నందించిన క్షణములో దశరథు డొసంగిన రెండు వరములను జ్ఞప్తికి తెచ్చి వాటినిప్పుడు కోరమని చెప్పి, ఒక వరముగా భరతునకు రాజుగా పట్టాభిషేకము జరుపుటకు, రెండవది శ్రీరాముడు పదునాలుగేడులు అరణ్యవాసము చేయవలెననియు దశరథుని అడుగమని దుర్బోధ చేసినది. ఆ మాయ వచనములకు లోబడి కైకేయి కోపగృహమందు దశరథుని నిర్బంధించినది. 

    ఈ సంఘటన పరిణామ స్వరూపముగనే " మంధర మంత్రాంగము " అనెడి నానుడి రూపుదిద్దుకున్నది. పరస్పర వైషమ్యములను, శంకలను, అనవసర భయభీతులను రేకెత్తించి ఒకరిని దుర్నిర్ణయములవైపు నడిపించు మోసపూరిత రహస్య పన్నాగములను ఈ నానుడి ద్వారా వ్యవహరించుట పరిపాటియైనది. బాహ్యమునకు హితముకోరు విధముగనే ప్రవర్తించుచు, అంతరంగమందు స్వార్థ చింతనతో పరులను రెచ్చగొట్టు దుష్ట యత్నములకు ఈ లోకోక్తి నిదర్శనముగా నిలుస్తున్నది.  

    సుహృద్భావముతో ప్రవర్తించు యిరువురు వ్యక్తుల మధ్య మూడవ వ్యక్తి ప్రవేశించి వారి మధ్య అపార్థములను, అపోహలను సృష్టించి వారలను వేరుచేసినప్పుడు అది " మంధర మంత్రాంగము " గా వర్ణింపబడుతుంది. కుటుంబములందు, కార్యాలయములందు, రాజకీయరంగములందు స్వార్థపరుల దుర్బోధనల వలన సంభవించు విపత్కర పరిస్థితులు సంభవమయిన సమయములందును గూడా ఈ నానుడి ఉదహరించ బడుతున్నది.  

    ఈ జాతీయము మానవాళికి మహత్తరమైన సందేశము నందించుచున్నది. పరుల మాటలను వినినంతనే వేగముగా నిర్ణయములను చేయక, అందలి సత్యాసత్యములను సమగ్రముగా పరిశీలించి, అంతరాత్మ ప్రబోధముతో వ్యవహరింప వలయునన్న పరమార్థము ఈ లోకోక్తి వలన అవగతమవుతున్నది. ఒక దుర్మార్గపు సలహా లేదా సూచన ఒక వ్యక్తి జీవితమునే కాక, అతని యావత్తు కుటుంబమును, సమాజమును తీవ్రవేదనకు లోనుచేయుననుటకు " మంధర మంత్రాంగము " ప్రత్యక్ష ప్రమాణము.