:: రాముని పాదుకలు :: 

 : " రాముని పాదుకలు " అను నానుడి రామాయణ ఇతిహాసమునకు సంబంధించిన ప్రసిద్ధినొందిన పౌరాణిక నానుడి. ఈ నానుడిని వినినంతనే మనకు భరతుని భ్రాతృభక్తి, త్యాగగుణము, ధర్మచింతన స్పృహకు వచ్చును. శ్రీరామచంద్రుని పవిత్ర పాదుకలను శిరసావహించి, వాటిని సింహాసనముపై ప్రతిష్ఠచేసి, ఆతని రాజప్రతినిధిగా ప్రకటించుకుని, పాలన సాగించిన మహత్తర సంఘటనను ఈ నానుడి బహిర్గత మొనర్చును. " రాముని పాదుకలు " అనునది పాదరక్షలను సూచించుటయే గాక ఒక మహోన్నత సాన్నిధ్యమునకు, విశేష అధికారమునకు, ధర్మబద్ధమైన ప్రాతినిధ్య నిర్వహణా విషయమునకు ప్రతిరూపమై స్థిరపడిన ప్రయోగము. 

తండ్రి మాటను పాలించు నిమిత్తము శ్రీరాముడు పదునాలుగేడులు అరణ్యవాస మాచరించుటకు వెళ్ళిన తరువాత, మేనమామ గృహమునకేగి తిరిగి అయోధ్య కొచ్చిన భరతుడు జరిగిన సంఘటనల పట్ల మిక్కిలి విచారించి, తదనంతరము హుటాహుటిని దండకారణ్యమునకు వెంచేసి చిత్రకూటమందు రామదర్శనము చేసుకొని, అన్నను తిరిగి అయోధ్యకు నాగమించి పట్టాభిషిక్తుడై రాజ్యభారము వహించమని పరిపరి విధముల ఎంత వేడుకున్నను ధర్మావతారుడైన రామచంద్రుడు తండ్రి యానతికి భంగము కలిగించుటకు సమ్మతించడు. అప్పుడు భరతుడు చేయునది లేక శ్రీరాముని పాదుకలు కోరగా, అందుకు నిచ్చగించి రాముడు పాదుకలను ప్రసాదించగా, వాటిని భరతుడు అపరిమితమైన భక్తితో శిరసున ధరించి అయోధ్యకు తెచ్చి, నందిగ్రామమున సింహాసన మేర్పరచి దానిపై తాను తెచ్చిన రామ పాదుకలను ప్రతిష్టించి, వాటికి దాసునిగా మెలగుతూ, తాను స్వయముగా రాజ్యాధికారమును అనుభవించక రాజప్రతినిధిగా రాజ్యపాలన కొనసాగించినాడు. భరతుని దృష్టిలో అయోధ్యా రాజ్యము తనది కాదు. అది శ్రీరామునిదని, తిరిగి తన అన్న వచ్చునంతవరకు నిస్వార్థబుద్ధితో రాజ్యమును కాపాడి, ఆతడు వచ్చిన వెంటనే జాగ్రత్తగా అప్పజెప్ప వలసిన బాధ్యత తనదని భావించి ఆ రీతి శ్రద్ధగా రాజ్య నిర్వహణ మొనర్చెను. రాముని పాదరక్షలే సకల రాజ్యాధికారమునకు, ధర్మమునకు ప్రతీకలుగా నిలిచినవి. 

 ఇట్టి సమున్నతమైన ఘట్టమునుండి " రాముని పాదుకలు " అన్న నానుడి సమాజమందొక ప్రతిపత్తిని సంతరించుకున్నది. ఒక మహా పురుషుని లేదా నాయకుని ప్రత్యక్ష సాన్నిధ్యము లేనప్పటికినీ, ఆయన ఆశయములను, పవిత్ర సంకేతములను గౌరవముతో స్వీకరించి కార్యాచరణ కొనసాగించుటయే ఈ నానుడి యొక్క ప్రధాన సందేశము. అంతియేగాక, లభ్యమైన పదవి లేదా అధికారము స్వార్థభోగముల కొరకు కాక తాను ప్రతినిధిగా వ్యవహరించవలసిన ఉత్తమోత్తమ ధ్యేయమునకు చెందినదనే భావనను ఇది ప్రతిబింబించును. 

 " రాముని పాదుకలు " అనునది కేవలము భక్తికి మాత్రమే కాక విధేయతకు, ధర్మనిష్ఠకు, త్యాగమునకు, నిస్వార్థ సేవకు గొప్ప సంకేతము. అధికారమన్నది అనుభవించుటకు కాదని అదొక పవిత్రమైన బాధ్యతని భరతుని ఆదర్శము నిరూపితము చేసినది. అందుకే " రాముని పాదుకలు " అన్న నానుడి తెలుగు భాషా సాహిత్యములందు చిరస్థాయిగా నిలిచిన పౌరాణిక ప్రయోగముగా విశిష్ఠను కదియించుకున్నది.