:: జరాసంధుని దండయాత్ర - మధుర రక్షణ :: 

    శ్రీకృష్ణ లీలలలో అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది, సాహసోపేతమైనది జరాసంధుడి దండయాత్రల వృత్తాంతం మరియు మధుర రక్షణ. కంసుడి సంహారం తర్వాత యాదవ సమాజానికి విపత్తుగా మారిన ఈ ఘట్టం, శ్రీకృష్ణుని యుద్ధ నైపుణ్యం, ధర్మరక్షణ మరియు ప్రజానురంజక రాజకీయ చతురతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

    కంసుడిని శ్రీకృష్ణుడు సంహరించిన తరువాత, కంసుని భార్యలు అస్త్రి, ప్రాప్తి తమ తండ్రి అయిన మగధ రాజ్యాధిపతి జరాసంధుని వద్దకు వెళ్లి శోకించారు. అపారమైన సైన్యబలం, మాయా శక్తులు కలిగిన జరాసంధుడు తన అల్లుడి మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. యాదవులను సమూలంగా నాశనం చేస్తానని ప్రతీజ్ఞ చేసి, విశాలమైన అక్షౌహిణుల సైన్యంతో మధురా నగరంపై మొదటిసారి దండయాత్రకు బయలుదేరాడు.

    భారీ సైన్యంతో మధురను ముట్టడించిన జరాసంధుడిని చూసి యాదవులు భయాందోళనలకు గురయ్యారు. ఆ సమయంలో శ్రీకృష్ణుడు, బలరాములు తమ దివ్యాయుధాలైన శార్ఙ్గం (ధనుస్సు), కౌమోదకి (గద), హలం మరియు ముసలములను ధరించి యుద్ధరంగానికి తరలివెళ్లారు. సోదరులిద్దరూ అసామాన్య పరాక్రమంతో మగధ సైన్యాన్ని తరిమికొట్టి, జరాసంధుడిని బంధించారు. అయితే, "చంపడం కంటే ధర్మాన్ని నిలబెట్టడం, శత్రువు సైనిక బలాన్ని క్రమంగా క్షీణింపజేయడం ముఖ్యం" అని భావించిన కృష్ణుడు జరాసంధుడిని ప్రాణాలతో విడిచిపెట్టాడు.

    పరాభవంతో వెనుతిరిగిన జరాసంధుడు ఊరుకోలేదు. శ్రీకృష్ణుడి చేతిలో పదే పదే ఓడిపోయినా, ప్రతీకార జ్వాలలతో ఏకంగా 17 సార్లు మధురపై దండయాత్రలు చేశాడు. ప్రతిసారీ కృష్ణబలరాములు అతడి భారీ సైన్యాన్ని తుత్తునియలు చేసి జరాసంధుడిని వదిలేసేవారు. శ్రీకృష్ణుడి ముఖ్య ఉద్దేశం లోకానికి కంటకంగా మారిన దుష్ట రాజులందరినీ జరాసంధుడితో పాటు ఒకే చోటకు రప్పించి, వారి సైనిక బలాన్ని అంతం చేయడమే.

    పదిహేడు దండయాత్రల తర్వాత, జరాసంధుడు 18వ సారి దండయాత్రకు సిద్ధమయ్యాడు. ఈసారి అతడు దక్షిణ దిక్కు నుంచి అజేయుడైన "కాలయవనుడు" అనే మ్లేచ్ఛ రాజుతో చేతులు కలిపాడు. ఒకవైపు మూడు కోట్ల సైన్యంతో కాలయవనుడు, మరోవైపు భారీ సైన్యంతో జరాసంధుడు ఒకేసారి మధురను ముట్టడించడానికి వ్యూహం రచించారు.

    ఇరువైపులా ప్రమాదం పొంచివుండటంతో, మధురా ప్రజల ప్రాణరక్షణే పరమావధిగా శ్రీకృష్ణుడు ఒక గొప్ప వ్యూహాత్మక నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. యుద్ధం వల్ల ప్రజలు, మధురా నగరం తీవ్రంగా నష్టపోతాయని గ్రహించిన కృష్ణుడు, విశ్వకర్మను పిలిపించి సముద్రం మధ్యలో అత్యంత సురక్షితమైన, రమణీయమైన "ద్వారకా నగరాన్ని" నిర్మింపజేశాడు. ఒకే రాత్రిలో మధురా ప్రజలనందరినీ తన యోగమాయ ద్వారా ద్వారకకు సురక్షితంగా తరలించాడు.

    ప్రజలందరూ సురక్షిత ప్రాంతానికి చేరిన తర్వాత, శ్రీకృష్ణుడు ఆయుధాలు లేకుండా ఒంటరిగా కాలయవనుడి ముందుకు వెళ్లాడు. కాలయవనుడు కృష్ణుడిని పట్టుకోవడానికి తరమగా, కృష్ణుడు అతడిని ఒక గుహలోకి నడిపించాడు. ఆ గుహలో పూర్వం దేవుళ్ల వరంతో నిద్రిస్తున్న "ముచుకుందుడు" అనే మహర్షి ఉన్నాడు. నిద్రాభంగం కలిగించిన కాలయవనుడిని ముచుకుందుడు తన దృష్టిపాతంతోనే భస్మం చేశాడు.

    ఆ తర్వాత జరాసంధుడు మధుర ఖాళీగా ఉండటం చూసి, శ్రీకృష్ణుడి వ్యూహాన్ని అర్థం చేసుకోలేక వెనుతిరిగాడు. కాలక్రమంలో రాజసూయ యాగ సమయాన, భీముడి చేతిలో మల్లయుద్ధంలో జరాసంధుడిని అంతం చేయించి, అతడి చెరలో ఉన్న వేలాదిమంది రాజులకు శ్రీకృష్ణుడు విముక్తి కలిగించాడు.

జరాసంధుడి దండయాత్రల ఘట్టం శ్రీకృష్ణుని రాచరిక చతురతకు, ప్రజల పట్ల ఉన్న బాధ్యతకు నిదర్శనం. అనవసర రక్తపాతాన్ని నివారించడానికి వెనక్కి తగ్గడం (రణఛోడ్ గా పేరు పొందినా) పిరికితనం కాదని, ప్రజా రక్షణే పాలకుడి ప్రథమ ధర్మమని శ్రీకృష్ణుడు ఈ లీల ద్వారా లోకానికి చాటిచెప్పాడు.